NỮ CHIẾN SỸ VĂN CÔNG VIỆT - LÀO
Nữ Diễn viên Trần Lê Ngân
Trần Lê Ngân sinh ngày 30/01/1945 tại Nam Định - mảnh đất Thành Nam giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, hiếu học và cách mạng có nhiều người đỗ đạt thành danh. Do năng khiếu bẩm sinh từ khi còn nhỏ và niềm đam mê nghệ thuật nên năm 1959 Trần Lê Ngân (14 tuổi) đã trúng tuyển vào Trường múa Việt Nam - Nay là Học viện múa Việt Nam. Tại đây, Trần Lê Ngân được học đào tạo múa dân gian (Mèo, Thái, Tây Nguyên) và chèo, tuồng cùng múa Ballet. Sáng học múa, chiều học văn hóa nên sau 4 năm tốt nghiệp Trường múa, chị cũng tốt nghiệp chương trình phổ thông hệ 10/10.
Năm 1962, Trần Lê Ngân cùng nhà trường vinh dự được đón Bác Hồ về thăm và Bác đã lưu lại xem biểu diễn nghệ thuật. Năm 1963 Trần Lê Ngân về công tác tại Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc. Niềm vui khôn tả xen lẫn tự hào đối với cô diễn viên múa trẻ trung mới ra trường (18 tuổi), lần đầu tiên khoác trên mình bộ quân phục màu xanh của người lính “Cụ Hồ”. Quá trình 10 năm công tác ở Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc, Trần Lê Ngân là diễn viên biểu diễn, Biên đạo múa một số tiết mục dân tộc Thái, Xá. Huấn luyện lớp diễn viên mới tuyển dụng và học sinh nước bạn Lào (Tỉnh Phông Xa Lỳ - năm 1969). Nhiều kỷ niệm đáng nhớ gắn liền với cuộc đời cống hiến nghệ thuật của Trần Lê Ngân. Những năm đầu ở Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc, Trần Lê Ngân được giao biểu diễn múa đơn tiết mục “Cánh chim và mặt trời” và múa đôi cùng diễn viên An Minh Nhân, điệu múa Tân Cương (Trung Quốc). Sau đợt biểu diễn thành công, biệt danh “Lê Ngân - Cánh chim và mặt trời” luôn gắn liền với tên tuổi diễn viên múa trẻ trung xinh đẹp và được Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc thường xuyên biểu diễn ở nhiều nơi trong và ngoài nước.
Năm 1964, trong một đợt tập huấn tại Hà Nội do là Đoàn văn công quân đội miền núi, nên Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc được vinh dự vào Phủ Chủ tịch biểu diễn phục vụ Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp; cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng - Nhà nước (Hôm đó Bác Hồ tặng kẹo cho nam nữ diễn viên trong đoàn). Cũng năm 1964, Trần Lê Ngân cùng Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc được sang Lào biểu diễn, trong đó có cuộc biểu diễn trực tiếp phục vụ Hoàng Thân Xu Pha Nu Vông cùng phu nhân tại đất bạn Lào. Những năm tháng biểu diễn tại các tỉnh thuộc địa bàn Tây Bắc và một số tỉnh bắc Lào. Trong thời gian này, Trần Lê Ngân và Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc liên tục biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân 2 nước Việt Nam, Lào và cả bộ đội Trung Quốc sang làm đường từ tỉnh Lai Châu đi sang đất bạn Lào. Địa danh các tỉnh: Từ Điện Biên, Sơn La, Thuận Châu, Tuần Giáo, Nghĩa Lộ, Lai Châu...cho đến: Cánh đồng Chum, Sa Va Na Khét, Phong Sa Lỳ, Khăm Muộn,...đâu đâu bộ đội và nhân dân 2 nước cũng luôn nhắc nhớ và rất chờ mong Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc (Trong đó có diễn viên múa Lê Ngân) về biểu diễn. Đây cũng là sợi dây tình cảm góp phần gắn chặt thêm tình hữu nghị Việt - Lào đặc biệt trong sáng, thủy chung.
Năm 1973, Trần Lê Ngân chuyển ngành về thành phố Nam Định và công tác tại Cảng Nam Định. Chị được giao nhiệm vụ phụ trách công tác thi đua tuyên truyền, trực tiếp phụ trách Đội văn nghệ công nhân Cảng Nam Định thuộc Cục Đường sông Việt Nam. Đội văn nghệ do Trần Lê Ngân phụ trách luôn là đội văn nghệ có uy tín và tiếng tăm tham gia nhiều cuộc biểu diễn, hội diễn trong và ngoài đơn vị (cấp thành phố và cấp tỉnh). Năm 1983, Đội văn nghệ Cảng Nam Định tham gia hội thi văn nghệ do Cục đường Sông Việt Nam tổ chức và đã dành được giải Nhất với tiết mục Múa - hát “Bến Cảng Nam Định”.
Những năm tháng công tác tại đây, Trần Lê Ngân còn tham gia dạy múa cho các em thiếu nhi tại Nhà văn hóa thiếu nhi tỉnh Nam Định, đào tạo những hạt nhân nghệ thuật tương lai cho Trường múa Việt Nam. Sau năm 2000, Trần Lê Ngân chuyển về sinh sống tại quê chồng (Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ). Chị tham gia biểu diễn nghệ thuật cho Đội văn nghệ Sư đoàn Đặc công 305 huyện Lâm Thao, Ban liên lạc CCB Sư đoàn 305, Câu lạc bộ văn hóa thành phố Việt Trì, Hội người cao tuổi với vai trò vừa là Biên đạo múa dàn dựng các tiết mục vừa là diễn viên biểu diễn trực tiếp. Chị tham gia nhiều cuộc thi, Hội thi văn nghệ cấp thành phố và cấp tỉnh và dành nhiều giải cao về tiết mục múa. Đó là: Giải Nhì Hội thi Công an tỉnh Phú Thọ với tiết mục kịch múa dài 20 phút cùng ca sỹ Đình Khánh - Nguyên bộ đội lái xe Trường sơn, diễn viên Đoàn văn công bộ đội Trường sơn. Giải Ba hội thi tiếng hát công nhân viên chức tỉnh Phú Thọ do Liên hiệp Công đoàn tỉnh tổ chức. Huy chương Vàng Hội diễn văn nghệ tại Đền Hùng năm 2012 với tiết mục: “Nhớ Đền Hùng Vương” - sáng tác Nguyễn Đình Cúc, Biên đạo múa Lê Ngân, ca sỹ Đình Khánh,...
Năm 2013, do biến cố lớn (chồng chị bị bệnh nặng và mất), chị đau buồn, gia đình gặp khó khăn nên chị tạm dừng hoạt động nghệ thuật gần 2 năm. Từ năm 2015 đến nay Trần Lê Ngân liên tục hoạt động nghệ thuật với vai trò là Chi hội trưởng Chi hội nghệ thuật Hội truyền thống Trường sơn - Đường Hồ Chí Minh thành phố Việt Trì, Phó Chủ nhiệm (Kiêm Biên đạo múa) CLB Nghệ thuật Nữ chiến sỹ Trường sơn tỉnh Phú Thọ,...
Trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình, Trần Lê Ngân đã Biên đạo thành công nhiều tiết mục múa, có hàng trăm cuộc biểu diễn lớn nhỏ trong và ngoài nước. Từ thời kỳ chiến tranh chống Đế quốc Mỹ ác liệt đến sau khi hòa bình đất nước thống nhất và cho đến tận ngày nay; với rất nhiều thành công được bạn bè và công chúng ghi nhận. Nhiều phần thưởng, giải thưởng cao quý xứng đáng mà Trần Lê Ngân đã được đón nhận.
Ngoài ra, chị đã đào tạo các lớp diễn viên trẻ kế cận trong các CLB và các đội văn nghệ ở nhiều phường, xã trong tỉnh như: Dương Thị Hà, Nguyễn Huyền Hảo, Nguyễn Thị Hanh, Nguyễn Lan Anh,...phường Nông Trang và CLB Nghệ thuật Nữ chiến sỹ Trường sơn tỉnh Phú Thọ.
Với cống hiến của mình, Trần Lê Ngân được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương kháng chiến Hạng Nhì và nhiều Bằng khen, Giấy khen cùng các phần thưởng cao quý khác. Hiện nay, mặc dù đã ngoài 80 tuổi nhưng Trần Lê Ngân vẫn không ngừng đam mê nghệ thuật, chị luôn là “Cánh chim đầu đàn” của CLB Nghệ thuật Nữ chiến sỹ Trường sơn tỉnh Phú Thọ. Chị là lớp diễn viên gạo cội hiếm hoi của Đoàn văn công Quân khu Tây Bắc năm xưa hiện nay vẫn còn đang tiếp tục biểu diễn.
Ghi nhận tài năng cùng với sự quý mến, kính trọng mà chị luôn được anh chị em và bạn vè đồng đội quý mến đặt cho cái tên: Nữ chiến sỹ Văn công Việt - Lào “Không có tuổi”./.
CTV. Vi Văn Định
Trưởng BLB CCB Sư đoàn 355 tỉnh Phú Thọ