Giới thiệu cuốn sách “Trở về” của Hội viên Hội VHNT Trường Sơn - Phạm Hồng Loan
Giới thiệu cuốn sách “Trở về” của Hội viên Hội VHNT Trường Sơn - Phạm Hồng Loan
GIỚI THIỆU CUỐN SÁCH “TRỞ VỀ” CỦA PHẠM HỒNG LOAN
Bài 6
DẤU YÊU ƠI BAO GIỜ TRỞ LẠI ?
“Mỗi người có một quê/Ngày dại thơ để ở/Tuổi niên thiếu để yêu/Và lớn lên để nhớ.” Không biết từ bao giờ, mỗi khi nhớ về quê, trong tôi lại ngân nga những câu thơ của nữ sĩ Xuân Quỳnh. Nỗi nhớ ấy đưa tôi về với thế giới tuổi thơ gói trọn trong cái ao nhỏ xinh trước cửa nhà.
Ngày ấy, xa lắm rồi, tôi thường ra nhà bác ruột để được đi trên con đường làng với những lũy tre xanh vươn cao, trải dài. Giữa trưa hè bỏng rát, mặt trời xối lửa trên đầu chỉ thấy bóng nắng lấp lóa dưới chân với mảng trời cao xanh vời vợi lấp ló sau kẽ lá. Sau lũy tre là ao. Những cái ao to nhỏ chạy dài bên đường, cái nào cũng giống cái nào, như ô bàn cờ. Đây là ao nhà cái Tuyết, kia là ao nhà cái Thanh, thằng Bảy. Mỗi ao chỉ cách nhau một cái bờ. Sau này, có lúc tôi hỏi mẹ ao nhà mình có từ khi nào và tại sao xóm nhà mình nhiều ao thế thì mẹ giải thích: Xưa kia, vùng này mênh mông cỏ lác chạy dài đến tận bờ biển. Khi đến đây lập nghiệp, người dân đào ao để lấy đất dựng nền nhà, lấy bùn trộn với rơm để trát tường nhà chứ làm gì có gạch ngói như bây giờ. Một người làm, hai người làm. Người làm sau cứ theo người làm trước thành hàng dãy ao liên hoàn. Ngày ấy, với tôi, ao rộng lắm. Khi theo mẹ ra cầu ao rửa bát, rửa rau, tôi không dám đứng gần bờ, sợ ngã xuống ao. Lớn lên chút nữa, ao là nơi chứa đựng bao điều thú vị không chỉ với tôi mà cả với bọn trẻ con hàng xóm dù nhà đứa nào cũng có ao. Buổi chiều mùa hè, khi nắng dần tắt, lũ trẻ biến cái ao nhà tôi thành nơi tụ hội. Một cây chuối to được chặt từ bao giờ, lao xuống ao, nổi lềnh bềnh cho những đứa chưa biết bơi bám vào, đạp nước tung tóe. Trên cành cây sung chĩa ra gần giữa ao, mấy đứa trèo lên, nhún mình nhảy xuống rồi lủi một mạch sang bờ bên kia. Chán chê, bọn chúng quay sang thi lặn. Đứa nào không biết lặn thì làm giám khảo. Một…Hai...Ba. Bắt đầu. Những cái đầu ngụp xuống. Cả bọn nín thở theo dõi. Một cái đầu ngoi lên. Tiếng hò reo vang động. Một cái đầu nữa tiếp tục nhô lên. Lại tiếng reo hò. Chỉ khi đứa cuối cùng nhô đầu lên thì cuộc thi mới kết thúc. Đứa thắng cuộc được công kênh lên gốc sung để nhận phần thưởng là một chùm quả chín mọng.
Vào những buổi chiều thảnh thơi, tôi theo mẹ đi cất tép khi thấy tép bu kín ven cầu ao: “Mẹ ơi, sao người ta lại nói Tôm nha nhá, cá rạng đông?” “À. Đó là kinh nghiệm đánh bắt tôm cá của các cụ, con ạ. Bởi tôm thường đi kiếm ăn vào chập tối, lúc trời đã chạng vạng. Còn cá thì thường kiếm ăn vào lúc trời gần sáng.” Vừa nghe mẹ giảng giải, tôi vừa khư khư chiếc ca trong đó đựng mồi là những viên cám rang thơm phức trộn với mẻ, đợi mẹ bung vó là bỏ vào rồi thả xuống nước. Chiếc vó đầu tiên được cất lên. Những con tôm, con tép nhảy lao xao được trút vào cái rổ mau cài sẵn vài cành tre nhỏ đề phòng chúng không nhảy ra ngoài. Có những lúc trong vó có cả những chú cua đực đen trũi, những lão tôm chà giơ đôi càng nghều ngào như ra oai, như dọa nạt. Theo mẹ cất vó tép, tôi nhớ những sáng chủ nhật cùng anh trai ngồi bờ ao câu cá. Chiếc cần câu làm bằng những cành tre bánh tẻ dẻo mềm, được anh tỉ mẩn chuốt mềm để có độ cong vừa phải rồi đem hơ qua lửa. Trước khi câu, anh ra vườn đào đất, tìm những chú giun làm mồi. Chiếc phao ngô lượn lờ trên mặt ao kéo theo sự hồi hộp của tôi. Mỗi khi chiếc phao chúi xuống, tôi thầm thì, sợ cá nghe thấy: “Cắn câu rồi anh ơi. Anh giật lên đi.” “Từ từ đã. Cái phao mới chỉ động đậy là cá đang rỉa mồi, nhưng chưa ngậm vào mồm. Nếu giật lên thì mất cả cá lẫn mồi. Vậy nên phải biết quan sát và giật cần đúng thời điểm thì mới câu được nhiều cá, em ạ. Lúc giật cần câu lên cũng phải có kinh nghiệm. Nếu phao chạy theo chiều nào thì mình sẽ giật theo chiều ngược lại. Lúc đó chắc chắn sẽ câu được vì lưỡi câu đã móc vào miệng cá.” “Nhưng có lúc em thấy phao đột ngột chìm nghỉm xuống thì sao ạ?” “À, khi đó mình phải giật nhanh theo chiều thẳng đứng.” “ Ôi. Anh giỏi quá. Anh học cũng giỏi mà câu cá cũng giỏi.” Anh cười:“Câu cá cũng là sự kiên trì, một trải nghiệm, một nghệ thuật. Cuộc sống là thế, em ạ. Bất cứ việc gì khi làm mình cũng phải tìm hiểu, học hỏi mới có thể làm tốt được.” Rồi khi chú cá tung mình lên với ánh bạc lấp lóa được gỡ lưỡi câu ra khỏi miệng, tôi có cảm giác như anh câu được cả đám mây lững lờ, nhẹ bỗng. Nhìn những con cá trong chậu, tôi nghĩ đến khúc cá thơm lừng, nhừ tan mẹ kho rồi ủ trấu từ chiều qua. Nhớ bát canh dưa chua nấu cá bắt mắt bởi màu hồng của cà chua, màu vàng nhạt của cọng dưa, màu biếc xanh của thì là tỏa hương dịu ngọt. Đây nữa, những bát canh ngọt ngon từ làn ao lần lượt lên mâm bởi đôi bàn tay vén khéo của mẹ. Đĩa rau muống xanh non, giòn sần sạt với vị bùi bùi của những ngọn đua ra mặt ao sau những cơn mưa. Bát canh cua ngọt lịm đủ màu sắc với màu xanh của lá rau đay mơn mởn bên bờ ao, màu vàng bắt mắt của lớp gạch cua vừa ngoi dưới ao, mùi thơm tỏa ra từ màu xanh nhạt trong những lát cắt mềm mại của mướp hương. Bát canh ngó khoai thơm lừng vị ngọt của cua, quyện với mùi thơm dìu dịu của mẻ, mùi hăng hăng của nhánh ngổ, đặc biệt là một chút tê tê, rân rân nơi cuống họng với cái ngứa đặc trưng của ngó khoai. Ăn cơm xong, đợi mọi người nghỉ trưa, tôi ra bờ ngồi hàng giờ ngắm nhìn bầu trời xanh thẳm lồng dưới đáy ao trong nắng vàng dịu nhẹ, lướt qua làn mây trắng xốp bồng bềnh trôi chen sắc xanh của lá, rực rỡ của hoa, thấy vị ngọt ngào của cỏ cây, hoa trái, thấy ríu ran âm thanh cuộc sống dội về. Với tay hái chiếc lá vối, nhấm nháp, thấy vị ngòn ngọt dâng lên đầu lưỡi nhớ bát nước vối mẹ nấu vàng ươm, sóng sánh đêm trăng. Thoáng đâu đây mùi mít chín, mùi ổi thơm lựng phả vào trong gió. Nghe ngập ngừng gió heo may chùng chình nơi đầu ngõ. Những cánh bướm sặc sỡ dập dờn trên muôn cánh hoa nơi góc ao bên những tay tre vươn dài, lòa xòa in bóng xuống ao. Trong những bụi tre kia là cả một “kho” bí mật mà chúng tôi không thể nào nắm giữ hết. Là những mầm măng nhọn hoắt như chông, ngạo nghễ cười với gió, hứa hẹn một ngày mai sẽ tỏa cành xanh lá. Là lớp lớp những áo măng tự tách ra khỏi vỏ, bên những tay tre già, bộn bề những lớp lá khô để nhặt về cho nồi cơm đang đợi trên bếp. Là vô vàn những vỏ ốc khô, các mẹ đổ ra từ khi nào, để chúng tôi mang về chơi ô ăn quan. Là miên man những dây leo quấn quít mấy đứa con gái cắt về chơi nhảy dây sau khi tan học. Trong giờ trưa yên tĩnh, những em chuồn chuồn kim bé nhỏ dịu dàng, khép nép kiếm mồi. Những chú chuồn chuồn ngô mắt lồi xanh ngọc, cuồn cuộn cơ bắp, giương oai diễu võ bên những nàng hoa hậu chuồn chuồn ớt đang bay lượn nhịp nhàng,khoe những bộ cánh đỏ chót. Mải ngắm những điệu múa của các loài chuồn chuồn, lũ gọng vó quên cả việc mê mải chơi trò đuổi bắt trên mặt nước như mọi ngày, quên đi dáng trầm ngâm của lão đạo sĩ Bói cá tuy có tuổi rồi vẫn diện bộ cánh bảnh bao xanh biếc, hau háu dõi theo từng đàn cá chuối, cá trôi, cá trắm nối đuôi lượn lờ, nhởn nhơ trong vũ hội thần tiên dưới nước, không biết sự hiểm nguy đang rình rập trên đầu. Bất chợt lao như tia chớp xuống làn nước trong xanh, lão cắp lên một chú cá nhỏ xinh, mải miết bay đi. Thoáng lao xao rơi vào thinh không cho tiếng cu gù trầm bổng giữa vườn trưa mênh mông, tiếng lảnh lót của chim sơn ca, tiếng hót rộn ràng của các loài chim như một bản hòa tấu không lời. Miên man trong tiếng chim khi trầm khi bổng mà thấy mỗi tiếng chim cũng như những âm thanh cuộc đời với nhiều cung bậc. Khi thánh thót, thiết tha, lúc lắng đọng sâu xa. Rồi mùa hè với những trận mưa rào xối xả ùa đến. Cành lá ngả nghiêng như vẫy chào. Những hạt mưa lao xuống, tạo vô vàn bong bóng trên mặt ao. Ếch nhái hân hoan hòa tấu nhạc giao hưởng. Mưa. Mưa mãi không ngừng. Nước đã mấp mé cầu ao. Những chú giếc thao láo mở mắt nhìn trời, nhìn đất rồi đánh rạch trên mặt sân. Có lẽ các chú muốn đi tìm vùng đất hứa sau khi bỏ lại nơi đã sinh ra để tha hồ vùng vẫy. Theo chân chú, chàng Cá chuối cũng lấy hết can đảm, quăng mình lên bờ ao. Rồi cũng thao láo mắt, ngó nghiêng. Rồi, chợt nhận ra có điều gì đó không ổn, chú lẳng lặng chuồn theo dòng nước từ sân, ào ạt đổ ra ao, về với nơi chôn rau cắt rốn, bỏ lại mấy chú giếc ngơ ngác, dại khờ. Mưa tạnh. Nước rút dần, tôi lội xuống làn ao, xén dọc khoai mang về nấu cám cho lợn. Nơi đây là vùng đất riêng của những chú rô ron, cá cờ, những chú nhái bén, chẫu chàng thích nô đùa. Thật tuyệt vời nếu như tóm được một chú cá bé xíu mang về bỏ vào lọ thủy tinh để ngắm nhìn với vẻ thích thú, để mang ra làm trò chơi đồ hàng cùng lũ bạn. Nhiều khi xén khoai xong, tôi rủ đứa em mang theo chậu nhôm. Để hì hục bắt ốc. Những con ốc bươu vàng ươm, chắc nịch. Những con ốc đá béo tròn ngầy ngậy, luộc chín rồi thả vào nắm lá chanh, chấm với nước mắm chắt pha gừng là món ăn tuyệt vời theo suốt tuổi thơ tôi. Nhưng gắn bó nhất với tôi là cầu ao bằng đá xanh đã mòn nhẵn thời gian. Ngày còn bé tí ti, tôi theo các anh chị xuống ao tắm chỉ dám mon men bên cầu ao, thả chân xuống nước. Lớn chút nữa, ngày hai bữa rửa rau, rửa bát, xén khoai, vớt bèo nấu cám. Miệt mài là ngày giáp Tết, lá dong được đổ đống bên cầu ao. Cặm cụi rửa sạch từng lá xếp vào rổ, mang về tráng qua nước mưa để cha gói bánh chưng. Rộn rã, rôm rả, xuýt xoa, sung sướng, mắt sáng ngời là lũ trẻ khoe những miếng thịt nóng hổi vừa được mấy bác ưu ái vớt ra từ nồi nước luộc khi mấy gia đình cùng mổ chung một con lợn nơi cầu ao. Với chúng tôi, đó là Tết.
Xa lắm rồi ngày xưa ơi dù vẫn lắng đọng trong tôi lời ru ngọt ngào của mẹ trong những trưa hè lặng gió, tỏa lan trên bao vòng sóng gợn nhẹ mặt ao: “Con cò mà đi ăn đêm. Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao” Tuổi thơ của tôi, nơi neo đậu hồn tôi là đây. Dòng sữa ngọt lành nuôi dưỡng tôi là đây. Mỗi khi về quê, ngồi trên bờ ao, soi mình xuống nước, tôi thấy cảm giác yên bình đến ngỡ ngàng. Tĩnh lặng mà xao xuyến. Giản dị mà sâu lắng, thiết tha. Con người đôi khi cần những giây phút lặng yên để suy tư, để lắng nghe trong sâu thẳm lòng mình, lắng nghe những lời thầm thì từ cuộc sống để hiểu ra những điều mà có khi kiếm tìm gần hết cuộc đời vẫn chỉ thấy ở đâu đó. Rất xa.
Phạm Hồng Loan
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn
(Mời bạn đọc đón xem bài tiếp theo)