CHUYỆN CHƯA KỂ VỀ NƠI TỌA ĐỘ LỬA HÀM RỒNG
Diễn viên Lâm Thị Chí
Lâm Thị Chí, sinh ngày 05/9/1951, quê quán thành phố Hải Phòng - miền quê “Hoa phượng đỏ” sản sinh nhiều văn nghệ sỹ tài năng nổi tiếng. Năm 1954, chị cùng gia đình chuyển về sinh sống, lập nghiệp tại thị xã Phú Thọ (tỉnh Phú Thọ). Đây là quê hương thứ 2 gắn bó sâu nặng với tuổi thơ và cuộc đời của Lâm Thị Chí.
Năm 1966 - 1970 chị theo học tại Trường âm nhạc Việt Nam (ngày đó sơ tán tại tỉnh Bắc Giang). Nay là Học viện âm nhạc Quốc Gia Việt Nam (Hà Nội). Chị theo học hệ Kèn gồm 2 loại chính: Clarinet và SaXophone. Từ năm 1970 - 1973 chị công tác tại Đoàn văn công tỉnh Thanh Hóa, sau đó được điều động về Đoàn văn công bộ đội Trường sơn cho đến năm 1979 khi đất nước thống nhất chị được ra quân về quê hương Đất Tổ và là thành viên trong CLB Nghệ thuật Nữ chiến sỹ Trường sơn tỉnh Phú Thọ cùng nhiều hoạt động nghệ thuật trong các CLB ở Hà Nội, Phú Thọ và các tỉnh khác.
Nhớ lại năm tháng phục vụ bộ đội và nhân dân trên tuyến lửa Thanh Hóa tại nơi trọng điểm Cầu Hàm Rồng những năm tháng chống Mỹ, Lâm Thị Chí không thể nào quyên, nó đeo đẳng theo chị suốt cả cuộc đời. Thời đó, Cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa) là trọng điểm đánh phá ác liệt bậc nhất của Đế quốc Mỹ, vì đây là điểm nút chiến lược trọng yếu trong tuyến vận tải Miền Bắc chi viện chiến trường Miền Nam. Mỹ coi đây là “Điểm tắc lý tưởng” để cắt đứt tuyến giao thông vô cùng quan trọng mang tính chiến lược này.
Trận chiến mở màn ngày 3-4/4/1965 Đế quốc Mỹ đã sử dụng hơn 450 lượt máy bay ném xuống khu vực Thanh Hóa gần 630 quả bom các loại (Riêng khu vực Cầu Hàm Rồng chịu 350 quả bom và 149 quả đạn rốc két). Quân và dân Thanh Hóa đã chiến đấu kiên cường bắn rơi 47 máy bay Mỹ và bảo vệ vững chắc cây cầu. Giai đoạn tiếp theo và sự kiện ngày 06/10/1972: Trong suốt 8 năm chống trả các cuộc ném bom hủy diệt lực lượng phòng không tại đây đã bắn rơi 117 máy bay Mỹ các loại. Ngày 06/10/1972, máy bay Mỹ sử dụng bom điều khiển bằng Laser đánh trúng trụ giữa cầu làm sập 2 đầu nhịp cầu xuống sông. Ta phải bắc cầu phao để duy trì giao thông vận tải thông suốt ngày đêm liên tục cho các đoàn quân cùng khí tài, đạn dược, lương thực, thực phẩm, thuốc men,…chi viện vào chiến trường Miền Nam.
Lâm Thị Chí nhớ lại, khoảng thời gian này Đoàn văn công tỉnh Thanh Hóa phục vụ biểu diễn cho bộ đội và nhân dân bám đất, bám cầu ngay tại chân cầu Hàm Rồng theo phương thức linh hoạt: “Đêm lắp cầu phao cho xe đi qua, ngày tháo cầu phao để bảo toàn cầu nguyên vẹn”. Lâm Thị Chí và anh, chị, em diễn viên trong Đoàn văn công tỉnh Thanh Hóa cũng phải thích ứng theo hoàn cảnh chiến trường: “Ngày rút vào hang cùng bộ đội công binh, tối ra biểu diễn ngay tại trận địa ở chân cầu”.
Thời điểm này Đoàn văn công tỉnh Thanh Hóa kết hợp với Đoàn văn công Sầm Nưa (Nước bạn Lào) vừa biểu diễn vừa đào tạo diễn viên mới. Chị nhớ nhất Nhạc công Thảo May (người Lào Sủng) được chị dạy kèm trưởng thành trong lĩnh vực Kèn Clarinet sau đó được về công tác tại Đài phát thanh truyền hình Nhà nước Lào (1972).
Một kỷ niệm để đời mà Lâm Thị Chí chẳng thể nào quyên. Cuối năm 1972 sang đầu năm 1973 tình hình chiến sự tại chiến trường Miền Nam vô cùng căng thẳng. Hiệp định Pari về “Chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam” đã kéo dài trên 4 năm (Từ ngày 13/5/1968 đến ngày 27/01/1973) đã vào giai đoạn quyết định. Vì có lệnh ngừng bắn mà chiều ngày 30 Tết năm đó, Lâm Thị Chí cùng các ca sỹ và nhạc sỹ được giao nhiệm vụ ra đảo Hòn Mê (Thanh Hóa) biểu diễn phục vụ bộ đội giữ đảo.
Do trên biển địch thả nhiều Thủy lôi để phong tỏa nên chuyến đi phải đảm bảo bí mật, bất ngờ trong đêm và không đi bằng thuyền sắt được (vì gặp kim loại thủy lôi sẽ phát nổ). 5 giờ chiều 30 Tết đoàn xuất phát, thành phần gồm: Nhạc công, Lâm Thị Chí - Kèn Clarinet, Tuyết Chinh - đàn Violon, Hoài Hoan - đàn Thập lục; Đỗ Văn Dụ - Đàn Accordion, ca sỹ Mai Lý - ngâm thơ, ca sỹ Uyên Phi và ca sỹ Thanh Hường - hát và 1 vị Chỉ huy cấp Tướng (do bí mật nên không được biết tên) từ đất liền cử ra đảo.
Trời tối và mưa lất phất, mặt biển tĩnh lặng và tối đen đặc quánh, đi trong đêm lấp lóa như hằng hà sao sa óng ánh trên bầu trời, vũ trụ bao la thật vô cùng huyền bí. Phương tiện đi bằng thuyền thúng cỡ lớn, dụng cụ cá nhân, nhạc cụ biểu diễn hết sức gọn nhẹ để dành ưu tiên cho nước ngọt mang theo. Do đêm tối, sóng to 2 chiến sỹ bơi thuyền lỡ rơi La bàn xuống biển nên Đoàn công tác bị lạc và mất phương hướng đến quá 12 giờ đêm vẫn chưa đến đảo Hòn Mê, phải neo thuyền trên biển chờ cứu giúp.
Liên lạc thông tin khó khăn nên bộ đội ngoài Đảo phải cử lực lượng đi ứng cứu. Càng về đêm sóng mỗi lúc một lớn hơn, trời tối thuyền quay tròn tại chỗ cho nên nhiều diễn viên Nữ trong đoàn say sóng nôn mửa và mệt lả ngất đi, nước ngọt mang theo cạn kiệt. Phía xa, Hạm đội 7 của Hải quân Mỹ vẫn thả neo dập dình ngoài biển để giám sát và thường xuyên bắn phá đảo Hòn Mê cùng một số đảo gần bờ của ta. Mọi người mặc dù rất lo lắng nhưng tự nhủ bảo nhau “Nếu tình huống xấu nhất xảy ra thuyền bị trôi ra biển, địch bắt được thì kiên quyết không khai gì về bí mật quân sự của chuyến đi”.
Sau này, qua tiếp xúc với cán bộ chiến sỹ trên đảo, chúng tôi được biết ngày nào từ Hạm đội 7 địch cũng bắn phá hàng chục lượt và máy bay ném bom xuống đảo Hòn Mê nhưng bộ đội ta kiên cường chống trả nên địch không thể nào đem quân đổ bộ lên chiếm đảo được. Về sau, chúng tôi còn được biết thêm: Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ quân và dân trên đảo Hòn Mê đã chiến đấu kiên cường qua gần 2.000 trận đánh lớn nhỏ, bắn rơi và bắn cháy 33 máy bay Mỹ cùng nhiều tàu chiến đối phương. Năm 1969, cán bộ chiến sỹ Đảo Hòn Mê được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Lại nói tiếp về hành trình ra đảo Hòn Mê đêm hôm đó. Sáng mùng 1 tết sau khi được bộ đội trên đảo Hòn Mê đưa thuyền ra ứng cứu nên đoàn đã vào được đảo vào thời điểm gần sáng. Khi tỉnh lại trên đảo Lâm Thị Chí và anh, chị, em trong đoàn mới biết là đêm qua được các y, bác sỹ trên đảo cấp cứu và truyền nước. Ngay sau khi phục hồi sức khỏe, cả đoàn chỉ kịp ăn lót dạ qua loa, các diễn viên lập tức biểu diễn phục vụ bộ đội ngay trên chiến hào, công sự.
Thời gian lưu giữ tại đảo chỉ vẻn vẹn có trong ngày 1 Tết. Sau khi biểu diễn xong, chúng tôi được cán bộ chiến sỹ trên đảo quý mến ưu tiên cho ăn bánh Trưng và thịt băm. Chúng tôi còn được đi thăm đảo. Nhìn qua ống nhòm trên đài quan sát của Đảo chúng tôi thấy rõ lính Mỹ, Ngụy đứng lố nhố trên boong tàu Hạm đội 7 phía xa trên biển. Nhiều chị em Nữ diễn viên xúc động đã khóc trước tình cảm của các chiến sỹ dành cho Đoàn văn công đến biểu diễn lần đó trên đảo. Có nhiều chiến sỹ tâm sự: “Đã lâu lắm rồi xa đất liền, xa gia đình, quê hương… nhưng anh em chưa được nhìn thấy và nghe tiếng nói của người phụ nữ nào chứ đừng nói là được gặp các Nữ văn công ra biểu diễn hiếm hoi như thế này”.
Thời điểm đó tại điểm Hòn Mê không có dân ra ở, chỉ có bộ đội ngày đêm chiến đấu giữ đảo. Chiều mùng 1 Tết năm đó, Lâm Thị Chí cùng các diễn viên trong Đoàn công tác lại quay trở về đất liền ngay trong đêm vì lệnh ngừng bắn giữa hai bên sắp hết hiệu lực. Khi thuyền thúng chở các diễn viên quay lại cập bờ trong đêm, chỉ khoảng 2 - 3 phút sau thì tự nhiên có tiếng nổ lớn ngoài biển và một cột nước dềnh cao hơn mái nhà ngay trên tuyến thuyền đoàn công tác vừa đi qua. Chúng tôi không ai bảo ai đều lặng người đi vì đã biết rằng mình đã vô cùng may mắn và thoát chết chỉ trong gang tấc.
Với cống hiến của bản thân trong những năm tháng làm nhiệm vụ phục vụ chiến đấu tại tọa độ lửa cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa) và những năm tiếp theo trong Đoàn văn công Thanh Hóa cũng như Đoàn văn công bộ đội Trường sơn sau này mà Lâm Thị Chí được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến Hạng 3 và nhiều phần thưởng cao quý khác. Chị luôn tự hào vì đã có năm tháng cống hiến tuổi xuân cho đất nước ở những nơi ác liệt nhất trong cuộc chiến tranh chống Đế Quốc Mỹ xâm lược./.
CTV. Vi Văn Định
Trưởng BLL CCB Sư đoàn 355 tỉnh Phú Thọ