VĨNH BIỆT NHÀ GIÁO, NHÀ VĂN TRẦN THỊ NHẬT TÂN
Bs Lê Lợi, Phó Chủ tịch Hội VHNT Trường Sơn
Nhận được thông tin nhà giáo, nhà văn Trần Thị Nhật Tân, tác giả của cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Dòng xoáy từng được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh gửi thư khen, cùng nhiều bài thơ thiếu nhi quen thuộc từ trần, nhà báo Phạm Thành Long - Chủ tịch Hội VHNT Trường Sơn Việt Nam ủy quyền cho tôi cùng nhà giáo, nhà văn Nguyễn Duy Dương thay mặt Hội đến chia buồn cùng gia quyến.
Tôi biết đến Nhà giáo Trần Thị Nhật Tân qua những câu chuyện của bố tôi, ông là đồng nghiệp và hơn chị Tân đúng chục tuổi. Bố tôi khi mới hơn hai mươi tuổi đã rời quê hương Thanh Hóa để vào vùng địch hậu Nam Định (khi đó do thực dân Pháp chiếm đóng) công tác. Sau khi học xong Sư phạm Liên khu Ba thì ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng đầu tiên của trường cấp II Liêm Hải (Trực Ninh, Nam Định), khi ấy ông mới hai mươi lăm tuổi. Qua nhiều thăng trầm, ông thấu hiểu cuộc đời và qua lời kể của bố, tôi cảm nhận rằng Ông rất khâm phục cô giáo Trần Thị Nhật Tân, lúc ấy đang bị quây đánh te tua bởi bà dám đấu tranh cho lẽ phải.
Sau khi cùng nhà giáo, nhà văn Nguyễn Duy Dương đến chia buồn cùng gia quyến, tôi về hỏi Gemini của Google rằng: “Nhằ văn Trần Thị Nhật Tân là ai”. Sau đây là nguyên văn mà Gemini trả lời như sau:
“Trần Thị Nhật Tân là một nữ nhà văn đặc biệt của văn học đương đại Việt Nam, gắn liền với mảnh đất Nam Định. Cuộc đời và sự nghiệp của bà là một chuỗi những thăng trầm, truân chuyên nhưng ngời sáng nghị lực và niềm đam mê mãnh liệt với văn chương.
Dưới đây là những nét phác họa chân thực nhất về cuộc đời và sự nghiệp của bà:
1. Tiểu sử và bước ngoặt cuộc đời
+ Năm sinh: 1949 (một số nguồn ghi 1942), sinh ra tại thành phố Nam Định trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ khi còn rất nhỏ, bà phải tự bươn chải kiếm sống để lớn lên.
+ Sự nghiệp ban đầu: Bà từng làm nhân viên liên lạc tại tổ Điện báo Hàm Rồng (Thanh Hóa) trong thời kỳ chiến tranh (1965 – 1968). Sau đó, bà chuyển sang ngành giáo dục, trở thành giáo viên dạy Văn tại Trường Sư phạm Mẫu giáo tỉnh Hà Nam Ninh.
+ Học vấn: Bà tốt nghiệp khóa II Trường Viết văn Nguyễn Du – cái nôi của nhiều nhà văn tên tuổi.
2. Sự nghiệp văn chương đầy "sóng gió"
Tên tuổi của nhà văn Trần Thị Nhật Tân gắn liền với những tác phẩm mang tính chiến đấu cao, dám nhìn thẳng và phanh phui những mặt trái, tiêu cực của xã hội.
+ Tiểu thuyết "Dòng xoáy" (2 tập): Đây là tác phẩm lớn nhất, làm nên hiện tượng trên văn đàn và cũng là bước ngoặt thay đổi số phận của bà. Cuốn sách đấu tranh chống tiêu cực gay gắt, thậm chí từng được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh gửi thư khen ngợi.
+ Hệ quả từ trang viết: "Dòng xoáy" tạo tiếng vang lớn nhưng cũng khiến bà gặp vô vàn tai ương. Do bị các thế lực tiêu cực trả thù, bà bị đẩy ra khỏi ngành giáo dục, rơi vào cảnh không nhà cửa, không công ăn việc làm ổn định. Có những giai đoạn, bà phải làm đủ nghề lao động chân tay nặng nhọc từ kéo xe cải tiến, móc cống đến rửa bát thuê để mưu sinh qua ngày.
+ Các tác phẩm tiêu biểu khác: Chân trời, Mây trắng, cùng nhiều bài thơ, truyện viết cho thiếu nhi đong đầy cảm xúc, trong trẻo.
3. "Hồng nhan bạc phận" và tấm lòng nhân hậu
+ Đời tư lận đận: Cuộc đời bà trải qua nhiều bất hạnh về tình duyên. Người ta thường nhắc đến bà với câu chuyện buồn "ba lần đăng ký kết hôn nhưng vẫn không có một tấm chồng" trọn vẹn. Cuối đời, bà chọn lối sống giản dị, thanh bần trong ngôi nhà nhỏ tại Nam Định, bầu bạn với văn chương, một chú chó và một chú mèo.
+ Lớp học từ thiện: Dù cuộc sống nghèo khó và bản thân từng bị tai biến, nhà văn Trần Thị Nhật Tân vẫn mở lớp dạy Văn miễn phí cho các học sinh nghèo ôn thi đại học ngay tại nhà mình. Bằng kiến thức từ Trường Viết văn Nguyễn Du và lòng yêu nghề, bà đã giúp rất nhiều học sinh đỗ đạt vào các trường đại học lớn.
Nhà văn Trần Thị Nhật Tân là biểu tượng của một cây bút quả cảm, "giấu buồn vào con chữ". Văn chương đối với bà không chỉ là sự giãi bày, mà còn là lẽ sống để vượt lên trên mọi nghịch cảnh nghiệt ngã của cuộc đời.”
Nhà văn Phạm Thị Hồng Loan cung cấp thêm một số thông tin về nhà giáo, nhà văn Trần Thị Nhật Tân như sau:
Bước sang năm 2026, Nhà văn Trần Thị Nhật Tân phải chống chọi với căn bệnh ung thư phổi giai đoạn 4 sau một thời gian dài điều trị. Dù sức khỏe suy giảm nhiều, chị vẫn thể hiện tinh thần vô cùng lạc quan, mạnh mẽ và nỗ lực tận dụng quỹ thời gian còn lại để hoàn thành nốt cuốn tiểu thuyết dang dở. Tuy vậy, cuộc đời của chị dừng lại vào ngày cuối cùng của tháng Sáu năm Bính Ngọ ở tuổi xưa nay hiếm, 85 tuổi.
Vĩnh biệt chị, Nhà giáo, Nhà văn Trần Thị Nhật Tân, Hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Trường Sơn Việt Nam.