BÌNH THƠ
CHIẾC GẬY TRƯỜNG CHINH
Trên chiến trường, “gậy mòn dốc núi (*)
Gậy với ta “không tủi lòng son” (*)
Đến ngày giải phóng giang sơn
Trọn tình tri kỷ, vẹn tròn trường chinh.
Vương Kiểm
LỜI BÌNH
1/ Ý nghĩa nhan đề và hình tượng trung tâm; hình tượng chiếc “gậy”: Đây là hình ảnh rất quen thuộc trong thơ ca kháng chiến chống Mỹ (gợi nhớ đến bài hát Chiếc gậy Trường sơn). Chiếc gậy không chỉ là vật dụng hỗ trợ người lính vượt đèo lội suối, mà đã được nâng tầm trở thành người bạn đồng hành, một biểu tượng cho ý chí kiên cường của người chiến sĩ .
2/ Phân tích chi tiết từng câu thơ
- Câu 1: Trên chiến trường, “gậy mòn dốc núi”
Nghệ thuật: Phép đại từ và tả thực:
Ý nghĩa: cụm từ “gậy mòn dốc núi” diễn tả sự khắc nghiệt, gian khổ của chặng đường hành quân. Đường đi dốc đá cũng phải “mòn”, qua đó gián tiếp ngợi ca ýchí kiên trung, dẻo dai của người lính. Dù địa hình có hiểm trở đến đâu, bước chân người lính vẫn không dừng lại.
- Câu 2: Gậy với ta không “tủi lòng son”
Nghệ thuật: biện pháp nhân hóa ”gậy với ta”, không tủi
Ý nghĩa: Tác giả đã đồng nhất chiếc gậy vô tri với người. “Ta” và “gậy” tuy hai mà một. Từ “lòng son” khẳng định lòng yêu nước nồng nàn, tấm lòng thủy chung với cách mạng với Tổ quốc. Dù có gian khổ, chịu nhiều tổn thương, hy sinh (“gậy mòn”), nhưng tinh thần vẫn phơi phới, không một chút oán thán, hay “tủi” lòng.
- Câu 3: Đến ngày giải phòng giang sơn
Ý nghĩa: Câu thơ mở ra một viễn cảnh tươi sáng, một cái kết có hậu và là mục đích tối thượng của cuộc kháng chiến. Nó thể hiện niểm tin tất thắng, tinh thần lạc quan cách mạng của người lính. Mọi gian khổ ở 2 câu đầu đều là bước đệm cho ngày huy hoàng này.
Câu 4: Trọn tình tri kỷ, vẹn tròn trường chinh
- Nghệ thuật: Sử dụng các từ Hán - Việt mang sắc thái trang trọng (“tri kỷ”, “trường chinh”) kết hợp với từ láy/ cặp từ đối xứng ”trọn tình” vẹn tròn.
- Ý nghĩa: Câu kết đọng lại một thứ tình cảm thiêng liêng: tình đồng chí, đồng đội và tình tri kỷ với người lính với vật kháng chiến (chiếc gậy). Cuộc “trường chinh (kháng chiến trường kỳ) đã đi đến đích với một cách trọn vẹn nhất, đẹp đẽ nhất vì chiến sĩ đã giữ đã giữ trọn lời thề với non sông và thủy chung với những gì đã gắn bó cùng mình qua gian khổ.
3/ Đánh giá tổng thể về nghệ thuật
Thể thơ; thể thơ thất ngộ lục bát ở nhịp điệu, giúp khổ thơ vừa mang tính trang trọng của thơ Đường luật, vừa có sự mềm mại tha thiết. Ngôn từ: giản dị nhưng hàm súc, giầu hình ảnh cá nhân xen lẫn tinh thần thời đại. Cặp “son” “sơn” tạo độ vang và kết nối ý thơ chặt chẽ.
Vương Kiểm
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn