XĂNG MÁU CHÀ ANG
Hồ Bá Thược
Nhà văn – Cựu chiến binh đường 20 Quyết thắng
Trưởng Ban liên lạc Binh trạm 14
Tôi lần giở hồi ký của cố Đại tá Nguyễn Việt Phương nguyên Chính uỷ Binh trạm 14; Cố Đại tá Hoàng Trá nguyên Binh trạm trưởng, Binh trạm 14.
Đặc biệt Di cảo tài liệu viết tay của cố Đại tá Phạm Văn Thọ nguyên Tham mưu phó cầu đường, nguyên Binh trạm trưởng Binh trạm 14, nguyên Tham mưu trưởng Bộ tư lệnh Công binh để lại hàng chục trang tài liệu rất quí giá. Ông có 10 năm gắn bó với Trường Sơn, chiến đấu trên Đường 20 Quyết thắng.
Trong hồi ký của họ đều có cái nhìn thấu suốt, nhất quán về sự việc xẩy ra ở trọng điểm Chà Ang năm 1968, minh chứng cho thấy lòng quả cảm, sự hi sinh vô cùng to lớn của chiến sĩ Trường Sơn nói chung và Binh trạm 14 anh hùng nói riêng.
Đọc lại hồi ký và lần giở từng trang viết của Chỉ huy Binh trạm 14 từ những năm 1965-1973 tôi rất xúc động, muốn ghi lại chân thực nhất những gì đã xẩy ra tại trọng điểm Chà Ang năm 1968. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng, chủ nghĩa yêu nước không tìm đâu xa mà cạnh bên ta là những cán bộ chỉ huy tài năng, những chiến binh anh dũng, những cô gái đảm đang, dâng hiến tuổi trẻ, hi sinh vì Tổ quốc. Chà Ang, 30 phi xăng, đổi lấy 29 mạng sống của cán bộ chiến sĩ, thanh niên xung phong là nỗi đau tột cùng và lòng căm thù giặc không bao giờ phai nhạt.
Di cảo của Cố Đại tá Phạm văn Thọ
Trước khi tuyên bố ngừng ném bom trên phạm vi miền Bắc Việt Nam vào ngày 01/11/1968, Mỹ tập trung đánh phá dữ dội mang tính huỷ diệt hơn 20 trọng điểm Đường 20 Quyết thắng và ráo riết truy sát cả ngày lẫn đêm các đoàn xe, hệ thống kho bãi hàng hoá và tiêu diệt các lực lượng chiến đấu trên mặt trận bảo đảm giao thông vận tải.
Hình ảnh minh họa Vách đá Chà Ang (có tên gọi khác Trạ Ang)
Vách đá Chà Ang nằm giữa cây số 12 đến cây số 16 dài bốn cây số. Đường đi dưới vách đá dựng đứng, rất cao. Một bên đường là suối thuộc hệ thống sông Cà Ròong. Dòng chẩy đến Chà Ang bắt đầu đi ngầm vào động Phong Nha đổ ra sông Son, xuôi về sông Gianh ra biển.
Suốt ba năm trời từ 1965 – 1968 địch đánh phá, ngăn chặn, huỷ diệt các trọng điểm Đường 20, bị các lực lương của Binh trạm làm cho thất bại thảm hại. Thực hiện dã tâm thâm độc, Mĩ phát hiện và tìm ra trọng điểm đánh phá mới: Vách đá Chà Ang. Đây là “cửa ngõ” duy nhất, nếu địch ngăn chặn, chia cắt trọng điểm độc đạo này, việc tiếp tế từ hậu phương vào chiến trường vô cùng khó khăn. Súng đạn không đưa vào được chiến trường, xăng dầu cạn kiệt, xe pháo ngừng hoạt động, lương thực không còn, bộ đội thiếu đói có thể chết nhiều người, các hoạt động quân sự bị ngưng trệ.
Từ ngày 15 tháng 7 năm 1968 đến ngày 30 tháng 10 năm 1968, địch không đánh vào các trọng điểm khác mà dồn bom đạn đánh vào trọng điểm Chà Ang với một mức độ dày đặc 24/24, ròng rã suốt 3 tháng trời.
Nói là trong điểm dài 4 cây số, nhưng chỉ có 200 mét vách đá cao sừng sững trong trọng điểm, địch khó đánh phá, không giống như cách đánh phá các trọng điểm khác. Vì thả bom khó trúng đường. Máy bay Mỹ dùng thủ đoạn mới, quỷ quyệt hơn, phóng tên lửa Sơ rai ( có người nói tên lửa Pun pớp) vào vách ta luy cao, đá sụt xuống mặt đường. Vì liên tục phóng tên lửa, ( có ngày phóng tới 12 tên lửa ) sức nóng khủng khiếp, biến đất đá thành vôi bột, chất cao như ngọn đồi. Vì thế xe không qua được gây tắc đường lâu dài.
Ban ngày địch đánh tên lửa, ban đêm địch thả xuống lòng khe các loại bom nổ chậm, bom toạ độ, cùng các loại bom sát thương như bom bi, bom vướng, bom lá ngăn chặn các lực lượng thi công, gây nhiều khó khăn cho các lực lượng, thương vong lớn.
Trước tình hình nguy cấp, Đảng uỷ và chỉ huy binh trạm quyết định thành lập Sở chỉ huy tiền phương tại kho NH trực tiếp chỉ đạo 24/24 khai thông trọng điểm. Lực lượng bảo đảm giao thông gồm các tiểu đoàn công binh d49, d3030, d335 và 2 đại đội thanh niên xung phong Đội 81.
Nửa đêm Binh trạm trưởng Hoàng Trá nhận được bức điện “mật” của Tư lệnh trưởng Đồng Sĩ Nguyên : “ Nếu Binh trạm 14 không đẩy xăng vào sẽ có hàng vạn bộ đội chết đói “. Đang bối rối, Binh trạm trưởng Hoàng Trá lại nhận được bức điện của Đại tá Nguyễn Đàm, Binh trạm trưởng Binh trạm 12 ( đường 12 từ Khe Ve – Mụ Giạ- Đoàn 559)
Bức điện của Chỉ huy Binh trạm12, gửi Binh trạm 14, có đoạn viết: “…Đường 12 tắc tị rồi. Bọn mình phải vận chuyển xăng bằng túi ni lông, anh em rộp hết cả lưng. Có người nhiễm độc. Sau lại đổi cách khiêng cả phuy xăng, 8 người 1 phi thay nhau khiêng qua trọng điểm. Hi sinh đau lắm, bỏ thôi. Bọn mình đang thử nghiệm bắc ống tre bương để vận chuyển xăng, đang chờ kết quả mới trao đổi kinh nghiệm với các ông được…”
Ảnh minh hoạ Khiêng phi xăng qua trọng điểm – Đường 12A
Binh trạm 12 và Binh trạm 14 là đơn vị trực thuộc Bộ Tư lệnh Đoàn 500, có nhiệm vụ vận chuyển đưa hàng hóa, vũ khí qua biên giới giao cho Đoàn 559. Như vậy cả hai tuyến vận chuyển quan trọng bậc nhất này bị chia cắt dài ngày, mọi hoạt động quân sự tuyến trong trở thành thảm hoạ.
Binh trạm trưởng nói với Chính uỷ, nhưng thực ra là nói với chính mình:
- Có lẽ phải chuyển tải cấp cứu anh ạ. Binh trạm 12 họ đã làm.
- Ừ … Chính uỷ “ừ”vậy thôi, nhưng không biết “chuyển tải “ là thế nào?
Nói xong Binh trạm trưởng lôi ra 1 bản vẽ. Chính ủy biết ngay Binh trạm trưởng đã có quyết tâm từ lâu, nhưng chưa kịp triển khai.
Suối Chà Ang chạy dọc theo đường, ông đã cho người đi khảo sát cụ thể, đánh dấu chỗ nước nông, nước sâu, chỗ vướng đá phải dọn dẹp, đào hầm vào vách suối cho người và phi xăng phòng sự cố địch đánh vào đội hình. Thành lập 4 tổ quan sát và bố trí 2 đại đội súng 12 ly 7 của Sư 367 trên đỉnh núi.
Ảnh minh họa: Vần xăng dưới suối Chà Ang
Ngay buổi chiều 4 đội vận chuyển xăng tiến hành sửa đường, dọn sạch lòng suối, đào hầm và các tổ chốt, pháo vào vị trí chiến đấu. Huy động các lực lượng khác hỗ trợ tiếp sức, hiệp đồng như một trận đánh. Phía trên đường, các tiểu đoàn công binh sắp khai thông đường, thì một loạt 8 tên lửa phóng vào vách núi, đất đá sụt xuống lấp hết đường vừa mới khai thông xong. Đội chuyển tải xăng đang ở dưới suối kéo 20 phi xăng ngược dòng nước. Không nghe tiếng máy bay gầm rú, nhưng kịp thấy một quầng lửa cực lớn bao trùm. Trong đó 5 phi xăng bị vỡ, xăng tràn ra mặt suối. 9 chiến sĩ cả trai và gái hi sinh tại chỗ.
Đây là đợt vận chuyển lần thứ 6 tới đích thành công với 30 phi xăng nguyên vẹn giao nộp cho kho NH, nhưng chúng ta vĩnh biệt đau đớn 29 nam nữ của 2 đại đội Đội 81 TNXP ra đi mãi mãi .
Trích hồi ký của của Cố Đại tá Chính ủy Nguyễn Việt Phương
Tôi viết bài Xăng máu Chà Ang được nhiều bạn bè đã từng chiến đấu trên Đường 20 Quyết thắng ủng hộ, cung cấp nhiều thông tin quí báu . Chúng ta có được thông tin vô cùng quí báu về liệt sĩ Vũ văn Thành, Thanh niên xung phong chống Mỹ quê ở xã Liêm Chính, thị xã Phủ Lý tỉnh Hà Nam nay thuộc Phường Phủ Lý tỉnh Ninh Bình ( Có cha là Vũ Văn Chuyên, từng là Chủ tịch xã Liêm Chính). Liệt sĩ Vũ văn Thành hi sinh ngày 5 tháng 8 năm 1968, trùng khớp với thời gian chiến dịch chuyển xăng qua trong trọng điểm .
Liệt sĩ Vũ văn Thành hi sinh 5/8/1968 khi vận chuyển xăng suối Chà Ang
Thông qua các hồi ký, bút tích cố lãnh đạo Binh trạm 14 để lại cho chúng ta những di sản vô cùng quí giá. Cùng với những thông tin bạn bè cung cấp, sự việc vận chuyển 30 phi xăng, hy sinh 29 đồng đội qua trọng điểm mang tính xác thực của lịch sử, trong đó liệt sĩ Vũ Văn Thành là một chứng nhân.
Có thể tạm kết luận như sau;
1. Địch phát hiện và đánh phá trọng điểm Chà Ang từ 15/7 đến 30/10/1968
2. Chỉ huy sở Tiền phương của Binh trạm 14 đặt tại khu kho NH ( km16), Trực tiếp chỉ đạo khai lthông đường và vận chuyển xăng dưới suối Chà Ang.
3. Việc vận chuyển xăng gùi thồ và khiêng xăng qua trọng điểm, Công binh và TNXP BT12 đã thực hiện, còn thí nghiệm chuyển xăng bằng tre nứa….Binh trạm 14 vận hành xăng qua Chà Ang sau khi BT12 đã làm.
4. Lực lượng vận chuyển xăng là 2 đại đội TNXP Đội 81, kết quả 30 phi xăng đến đích, còn thiệt hại bao nhiêu phi xăng không có thống kê
5. Hi sinh 29 nam nữ của 2 đai đội TNXP Đội 81 ( không rõ bao nhiêu nam, bao nhiêu nữ ?
6. Thời gian chiến dịch vận chuyển xăng từ đầu tháng 8 đến 15/8/1968 cho đến khi thông đường
7. Đêm 14 rạng ngày 15/8/1968 thông đường Chà Ang, 100 xe xăng + gạo của tiểu đoàn xe 781 đến kho C an toàn.
8. Được tin, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp gửi thư khen ngợi cán bộ chiến sĩ BT14
Xăng dầu là nhu cầu cấp thiết của nhân loại. Trong chiến tranhh xăng dầu chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Nói xăng dầu, là nói đặc tính và chủng loại. Nhưng không ở đâu có xăng dầu như ở Việt nam, đặc biệt 30 phuy xăng biến thành 30 phuy máu nhuộm đỏ chiến tích 29 anh hùng liệt sĩ Chà Ang máu nhuộm Đường 20 Quyết thắng trong những năm chiến tranh chống Mỹ.
Hồi ký Xăng máu Chà Ang là một nén tâm nhang tưởng niệm anh linh các anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Hà Nội 30/9/2026
Hồ Bá Thược
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn
Nhà thơ Phạm Lê rất nổi tiếng của Binh trạm 14 đã có tác phẩm viết về sự kiện vận chuyển xăng trên suối Chà Ang. Xin chân thành gửi đến bạn đọc.
ĐẨY XĂNG VƯỢT THÁC CHÀ ANG
Ta đẩy xăng
Vượt dòng nước mạnh
Xăng vào trận đánh
Đêm tối
Đường trơn
Đá suối gập ghềnh
Chỗ sâu,
Chỗ cạn
Người và xăng dàn trận
Nhìn thẳng chớp bom thù đi lên
Bom nổ chậm rình mò bốn bên
Mình vướng chăng đầy lối vắng
Nhưng phuy xăng
Rạch trời đêm
Lướt tới
Suối dài, mưa lạnh
Gió cắt thịt da
Thác tràn chênh vênh dốc lạ
Đất rung người ngã
Máu đẫm bàn tay
Bom vùi lại dậy
Còn xăng còn đầy
Lửa leo lên cây
Lửa bò dưới suối
Sống chết bên nhau
Xăng chảy ruột đau
Một giọt xăng giọt máu
Chẳng bao giờ quên đâu
Trên Đường 20 –Quyết thắng
Những dòng xăng
Ngược Chà Ang thác trắng
Giữa bốn bề đạn bom.
Chà Ang - năm 1968
Phạm Lê