MỘT VỊ TƯỚNG ĐẶC BIỆT CỦA TRƯỜNG SƠN
Nhà văn – nhà báo Phạm Thành Long
Hôm nay, ngày 5/1/2026, Thiếu tướng Hoàng Kiền đã ký tặng tôi cuốn sách “Chuyến sang Xứ Cờ Hoa” vừa xuất bản của anh. Đến thời điểm này, tôi có thể khẳng định: Anh là vị tướng Việt Nam xuất bản nhiều sách nhất – 20 cuốn sách! Trong số 20 cuốn sách ấy, chỉ có 4 cuốn anh viết khi chưa nghỉ hưu. 16 cuốn còn lại Thiếu tướng Hoàng Kiền viết sau nghỉ hưu. Trí tuệ của một vị tướng về tiếp tục thăng hoa rực rỡ khi đã trở về với đời thường!...
Trong chuyện viết lách và xuất bản sách thì tướng Hoàng Kiền đã tạo nên nhiều nét đặc biệt.
Năm 2013 khi đang là Giám đốc Ban Quản lý Đường tuần tra biên giới (Bộ Tổng Tham mưu) với bộn bề công việc nhưng anh vẫn xuất bản được 3 cuốn sách. Trong đó có cuốn thơ “Bài ca mở đường tuấn tra biên giới”. Những công việc khô khan, mang nặng tính chuyên môn như quy trình thi công đường bê tông. Nhưng để phổ biến nhanh kinh nghiệm và quy trình thi công, anh đã viết cuốn thơ “Quy trình thi công mặt đường bê tông xi măng”! Cuốn sách thơ của anh nhanh chóng trở thành “tài liệu” hữu ích, được phổ biến rộng rãi cho các đơn vị thi công đường tuần tra suốt dọc chiều dài biên giới của Tổ quốc!. Năm 2014 anh viết 3 cuốn. Năm 2023, xuất bản 3 cuốn. Năm 2024, viết 3 cuốn và 2025, viết 2 cuốn. Hầu hết các cuốn sách anh viết trong các năm 2023, 2024 và 2025 cuốn ít nhất cũng dày 400 trang. Các cuốn: “Một thời biển đảo Trường Sa”, “Tây Trường Sơn – tình sâu – nghĩa nặng” và “Những chuyến đi trên đất Triệu Voi” đều hơn 600 trang.
Là một nhà báo chuyên nghiệp, tôi rất cảm phục Tướng Hoàng Kiền về việc viết nhanh của anh. Có những cuốn sách do câu thúc về thời gian anh đã tập trung ngày đêm để kịp ra sách. Nhiều cuốn sách dày 500, 600 trang mà anh chỉ viết chưa đầy 2 tháng, như cuốn “Những chuyến đi trên đất Triệu Voi”, “Chuyến sang Xứ Cờ hoa”. Cuốn “Chuyến sang Xứ Cờ hoa” xứng đáng là một kỷ lục. Anh đã thai nghén cuốn sách này ngay từ khi được mời “tháp tùng” chuyến đi Mỹ của Chủ tịch Nước Lương Cường công tác tại Hoa Kỳ. Vì thế mà mọi sự kiện, mọi hoạt động của Đoàn đã được anh ghi chép tỉ mỉ, chi tiết một cách thú vị…
Một điều đặc biệt nữa là sách của Tướng Hoàng Kiền có rất nhiều ảnh tư liệu quý. Nó bổ sung rất có giá trị cho nội dung cuốn sách. Cuốn “Chuyến sang Xứ Cờ hoa” đã tạo nên một kỷ lục: 152 trang ảnh màu! Với 152 trang ảnh này đã có thể in riêng thành một cuốn sách ảnh sinh động cho chuyến đi rồi!
Chiếc Ipas cũ kỹ là vật bất ly thân của Tướng Hoàng Kiền. Điều ngạc nhiên là anh mổ cò” rất nhanh chỉ bằng ngón trỏ của bàn tay trái! Thế mà chữ nghĩa cứ “tuôn ra” “ầm ầm”! Anh tranh thủ viết mọi lúc, mọi nơi. Bất chợt xuất hiện điều gì lý thú trong đầu là anh “mổ cò” ngay. Chiếc Ipas là cái kho tư liệu của anh. Anh tự làm tất cả, không nhờ vả ai. Một vị tướng tuổi 75 sử dụng thành thạo công nghệ thông tin như anh là chuyện hiếm.
Đấy là tôi chưa kể, Thiếu tướng Hoàng Kiền còn viết rất nhiều thơ. Và anh sản xuất thơ rất nhanh. Tôi nhớ, có lần anh đã hứa với Chánh Văn phòng Hội Trường Sơn, Đại tá Trần Văn Phúc, rằng sẽ có thơ đọc tặng đồng đội tại cuộc gặp mặt đầu xuân. Tối hôm trước anh từ quê nhà (Bỉnh Di, Giao Thủy, Nam Định) lên Hà Nội khá muộn. Sáng hôm sau, lên xe buýt đến Cơ quan, anh mới sực nhớ còn nợ “bài thơ xuân”. Thế là anh viết bài thơ ngay trên xe. Đến Cơ quan Hội thì bài thơ cũng được viết xong.
Tại khá nhiều sự kiện mà Tướng Hoàng Kiền tham dự. Anh đã làm thơ tại chỗ, đọc tặng thơ trong tiếng vỗ tay cảm động và thán phục của đồng đội. Tôi biết, hàng trăm bài thơ đã ra đời trong nhiều hoàn cảnh như thế hơn mười năm qua khi anh đảm nhận chức vụ Phó Chủ tịch Hội Trường Sơn Việt Nam.
Chúng tôi đã gọi anh là “Nhà thơ Maiancopski của Trường Sơn”. Tôi đã lấy tiêu đề này để đặt cho một truyện ký của tôi viết về anh “Hoàng Kiền –một Mayacopski của Hội Trường Sơn Việt Nam” in trong cuốn “Truyện Trường Sơn - Người Trường Sơn” (NXB Thanh niên, 2020).
Đấy là tôi chưa kể hàng trăm bài “bút chiến” anh viết trên facebook tranh luận, đấu tranh với hiện tượng “lật sử”, phản bác nhiều sai trái trong cuốn sách “Vòng tròn Gạc Ma” mà Lê Mã Lương chủ biên; phản bác về việc cuốn sách “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh được vinh danh…
Tướng Hoàng Kiền lúc nào cũng viết. Viết để giải tỏa. Viết vì lẽ phải, vì lý tưởng. Viết vì Trường Sơn… Anh là hội viên sáng lập của Hội Văn học nghệ thuật Trường Sơn. Anh vừa là nhà thơ, vừa là nhà văn của Hội. Tôi biết, Tướng Hoàng Kiền viết và xuất bản sách không phải để được nổi tiếng. Với tư cách là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Trường Sơn, tôi đã bảo anh: “Anh làm đơn vào Hội Nhà văn Hà Nội đi. Tôi sẽ giới thiệu. Anh hoàn toàn xứng đáng!” Song, tướng Hoàng Kiền đã làm tôi bất ngờ: “Cảm ơn anh. Chuyện ấy cứ từ từ đã anh!” Anh đã làm tôi bất ngờ!
Không chỉ là một tài năng, tướng Hoàng Kiền còn là một nhân cách lớn – một vị tướng hiếm có của Quân đội ta. Anh đã làm rất nhiều việc đầy ý nghĩa cho Trường Sơn, cho Hội Trường Sơn Việt Nam…Ở anh hội tụ đầy đủ những phẩm chất đầy tự hào hiếm có của một vị tướng với nhiều danh hiệu: Anh hùng LLVTND, Giải thưởng Hồ Chí Minh, một nhà thơ, nhà văn Trường Sơn…
Anh là một chiến sĩ Trường Sơn Đặc biệt của chúng tôi.