Năm 2025, nền y học Việt Nam ghi dấu nhiều kỳ tích đáng tự hào, từ những ca phẫu thuật “lần đầu tiên” đến các phát minh đột phá giúp cứu sống nhiều người bệnh. Dưới đây là 5 thành tựu y khoa tiêu biểu do người Việt thực hiện trong năm qua, thể hiện bước tiến lớn cả về trình độ chuyên môn lẫn tinh thần nhân văn của ngành y.
Ghép tạm tay đứt lìa vào chân, cô gái mang song thai làm mẹ trọn vẹn
Bàn tay đứt lìa của sản phụ được ghép tạm vào chân (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Một phụ nữ 19 tuổi mang song thai 34 tuần đã được nối thành công bàn tay bị đứt lìa sau gần hai tháng “nuôi tạm” ở chân. Đây là một kỹ thuật vi phẫu hiếm gặp trên thế giới.
Ngày 23/9/2025, TS.BS Lê Ngọc Long, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Bình Dương (TPHCM) thông tin với phóng viên báo Dân trí, các bác sĩ nơi này đã tiếp nhận cấp cứu, điều trị một trường hợp bị tai nạn thương tâm.
Bệnh nhân là cô gái tên L.N.P. (gần 20 tuổi). Theo thông tin ban đầu, trước đó khi làm việc tại nhà máy, bệnh nhân bị tai nạn lao động với máy móc, gây dập nát vùng 1/3 dưới cẳng tay và đứt lìa bàn tay phải.
Sản phụ hạ sinh thành công và hồi phục kỳ diệu (Ảnh: Hoàng Lê).
Tháng 9/2025, chị L.N.P. gặp tai nạn lao động nghiêm trọng khiến 1/3 dưới cẳng tay phải dập nát và bàn tay đứt rời hoàn toàn. Do bệnh nhân đang mang thai đôi, các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Bình Dương đối mặt bài toán nan giải: nếu mổ nối tay ngay lập tức, ca mổ kéo dài 7-8 giờ và liều thuốc mê lớn có thể gây sảy thai, còn nếu xử lý kiểu thông thường (đóng mỏm cụt) thì người mẹ sẽ tàn phế vĩnh viễn.
Để bảo toàn cả tính mạng mẹ con và cứu lấy bàn tay, ekip đa chuyên khoa quyết định ghép tạm bàn tay đứt lìa vào cẳng chân phải nhằm duy trì tưới máu nuôi dưỡng mô trong khi chờ thai đủ lớn.
Nhờ giải pháp sáng tạo này, người mẹ an toàn vượt qua thai kỳ. Đến ngày 28/11/2025, khi hai thai nhi đã phát triển ổn định, các bác sĩ tiến hành mổ tách bàn tay ra khỏi chân và nối trả lại vào vị trí cũ trên cẳng tay sau gần 2 tháng nuôi ghép. Ca vi phẫu kéo dài 13 giờ đã tái lập hệ thống mạch máu, gân cơ và thần kinh một cách tinh vi, đồng thời luôn theo dõi sát nhịp tim thai trong suốt quá trình mổ.
Hậu phẫu, bàn tay hồng ấm và bắt đầu cử động nhẹ; người mẹ sinh mổ hai bé trai khỏe mạnh, an toàn trong niềm vui vỡ òa của cả gia đình và đội ngũ y bác sĩ.
Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến lớn về vi phẫu tạo hình ở tuyến tỉnh, khi bệnh viện địa phương có thể thực hiện một kỹ thuật phức tạp đòi hỏi phối hợp đa khoa chặt chẽ để cứu cả mẹ lẫn con. Thành công này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc và đã được lãnh đạo TPHCM gửi thư khen ngợi, tặng bằng khen đột xuất cho ekip phẫu thuật.
Lần đầu tiên Việt Nam ghép đồng thời tim - phổi
Ngày 13/8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức công bố ca ghép tim - phổi đầu tiên ở nước ta: bệnh nhân là nữ, 38 tuổi, suy tim và suy phổi giai đoạn cuối, sự sống “tính bằng ngày” trước khi được ghép.
Ca đại phẫu kéo dài 7 giờ với sự hỗ trợ của hệ thống tim phổi nhân tạo. Tim và cả hai lá phổi từ người hiến chết não đã được ghép đồng thời cho người bệnh; các bác sĩ thậm chí phải cắt giảm một phần lá phổi để vừa vặn khoang ngực người nhận và tối ưu tưới máu.
Ngày 13/8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức công bố ca ghép tim - phổi đầu tiên ở nước ta: bệnh nhân là nữ, 38 tuổi (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Thách thức lớn nhất sau mổ là cân bằng thuốc chống thải ghép với nguy cơ nhiễm trùng từ phổi người hiến. Nhờ chiến lược điều trị sáng tạo (dùng gần 40 loại thuốc, phối hợp lọc máu, điều chỉnh kháng sinh), bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy hiểm và dần hồi phục, chức năng tim phổi ổn định.
Đây được xem là một cột mốc lịch sử của ngành ghép tạng Việt Nam, khẳng định trình độ y học nước nhà đã làm chủ những kỹ thuật khó bậc nhất trên thế giới.
Trên thế giới mỗi năm chỉ thực hiện khoảng 100 ca ghép tim - phổi do yêu cầu vô cùng khắt khe về nguồn tạng và kỹ thuật phẫu thuật. Thành công này mở ra hướng điều trị mới cho các bệnh nhân mắc đồng thời bệnh tim và phổi giai đoạn cuối – những trường hợp trước đây gần như vô vọng, đồng thời đưa y học Việt Nam lên một tầm cao mới trên bản đồ ghép tạng thế giới.
Chỉ trong hai năm gần đây, số ca ghép tạng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã tăng vọt, nhiều kỹ thuật ghép đa tạng phức tạp được thực hiện liên tiếp (năm 2024 bệnh viện này cũng lần đầu ghép đồng thời tim – gan).
Ca ghép tim - phổi đầu tiên thành công là minh chứng thuyết phục nhất cho bước tiến vượt bậc ấy của y học Việt Nam.
Thay khớp háng toàn phần bằng công nghệ in 3D cho bệnh nhi 12 tuổi
Công nghệ in 3D và chế tạo mẫu cắt xương cá thể hóa (PSI) có tính ưu việt lớn (Ảnh: Vinmec).
Lần đầu tiên, một bệnh nhi 12 tuổi tại Việt Nam được thay khớp háng toàn phần nhờ ứng dụng công nghệ in 3D và chế tạo mẫu cắt xương cá thể hóa (PSI).
Bệnh nhân là bé N.N.N. (12 tuổi, ở Phú Thọ), bị gãy cổ xương đùi vào năm 2024 và dù đã được phẫu thuật cố định xương, tình trạng hoại tử chỏm xương khiến cháu bé ngày càng đau đớn, dáng đi tập tễnh, cột sống vẹo nặng.
Thông thường, phẫu thuật thay khớp háng cho trẻ nhỏ là thách thức rất lớn, do hệ xương chưa phát triển hoàn thiện và nguy cơ chênh lệch chiều dài chân khi trẻ lớn lên. Trên y văn thế giới mới chỉ ghi nhận 2 ca tương tự (trẻ 10 và 11 tuổi được thay khớp háng), và đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam.
Phẫu thuật thay khớp háng cho trẻ nhỏ là thách thức rất lớn, do hệ xương chưa phát triển hoàn thiện và nguy cơ chênh lệch chiều dài chân khi trẻ lớn lên (Ảnh: Vinmec).
Các bác sĩ Bệnh viện Vinmec (Hà Nội) đã lên kế hoạch phẫu thuật tỉ mỉ với sự hỗ trợ của mô phỏng 3D.
Nhờ chế tạo mẫu định hướng cắt xương và lựa chọn khớp nhân tạo chính xác theo kích thước xương của bé, ca mổ diễn ra thuận lợi. Sau phẫu thuật, bệnh nhi hồi phục nhanh chóng: chỉ 2 tháng sau mổ đã có thể tự đi lại bình thường, dáng người cân đối, không còn cong vẹo cột sống.
Thành công này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong ứng dụng y học chính xác cho phẫu thuật chỉnh hình nhi khoa tại Việt Nam. Việc sử dụng công nghệ in 3D và công cụ cá thể hóa PSI đã mở ra hy vọng điều trị cho nhiều trẻ em không may bị tổn thương khớp, giúp các em có cơ hội phục hồi vận động và hòa nhập cuộc sống bình thường.
Lần đầu tiên, một bệnh nhi 12 tuổi tại Việt Nam được thay khớp háng toàn phần nhờ ứng dụng công nghệ in 3D và chế tạo mẫu cắt xương cá thể hóa (Ảnh: Vinmec).
Lấy thận ra “sửa chữa” rồi ghép lại để bệnh nhân thoát chạy thận suốt đời
Tháng 10/2025, một ca phẫu thuật hy hữu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã giúp bệnh nhân giữ lại được quả thận của chính mình nhờ kỹ thuật ghép tự thân.
Bệnh nhân (nữ, 37 tuổi) bị một khối phình lớn ở động mạch thận trái và từng được nhiều bệnh viện khuyến cáo phải cắt bỏ thận để tránh vỡ mạch máu nguy hiểm tính mạng.
Ca phẫu thuật lấy thận ra ngoài sửa chữa rồi ghép lại giúp bệnh nhân thoát "án" chạy thận (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Để bệnh nhân không mất thận và phải chạy thận suốt đời, các bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã quyết định lựa chọn giải pháp khó khăn: phẫu thuật nội soi lấy thận ra khỏi cơ thể, tái tạo mạch máu thận ngoài cơ thể rồi ghép lại chính quả thận đó cho bệnh nhân.
Ca mổ kéo dài gần 4 giờ, đòi hỏi sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa phẫu thuật viên chuyên khoa tiết niệu và mạch máu.
Các bác sĩ chỉ có 20-30 phút để xử lý bên ngoài trước khi ghép lại thận, nhằm tránh tổn thương không hồi phục do thiếu máu nuôi. Thận bệnh lý được lấy ra an toàn, phần động mạch có phình mạch được cắt bỏ và tái tạo bằng mạch máu tự thân của chính bệnh nhân, sau đó thận được ghép trở lại hố chậu bên trái.
Hậu phẫu, quả thận hoạt động tốt, máu lưu thông ổn định; người bệnh bình phục nhanh và đặc biệt là không cần dùng thuốc chống thải ghép do đây là ghép thận tự thân. Đây là ca đầu tiên ở Việt Nam thực hiện kỹ thuật “sửa thận” rồi ghép lại này, và trên thế giới cũng chỉ ít trường hợp tương tự được báo cáo thành công.
Quan trọng hơn, thành công này mở ra cơ hội bảo tồn thận cho nhiều bệnh nhân khác trong những trường hợp trước đây buộc phải chấp nhận phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn quả thận bệnh. Giới chuyên môn đánh giá ca mổ đã thể hiện rõ triết lý điều trị hiện đại: đặt chất lượng sống lâu dài của người bệnh làm trung tâm, thay vì lựa chọn giải pháp dễ dàng hơn cho bác sĩ.
Phát triển trái tim robot mềm thay thế tim người
Một điểm sáng của y học Việt Nam năm qua đến từ cộng đồng khoa học quốc tế: PGS. Đỗ Thanh Nhỏ – nhà khoa học người Việt tại Đại học New South Wales (Úc).
PGS Nhỏ đã phát triển thành công một trái tim robot mềm có khả năng thay thế tạm thời chức năng tim người. Công trình đột phá này giúp ông được Tổ chức Y tế Thế giới vinh danh là “Người thúc đẩy y tế tương lai”, mang lại hy vọng cho hàng triệu bệnh nhân suy tim nặng.
Thông tin này được ông chia sẻ tại sự kiện “Diễn thuyết truyền cảm hứng: Công nghệ đột phá tương lai” thuộc Tuần lễ Khoa học - Công nghệ VinFuture 2025 diễn ra đầu tháng 12/2025.
PGS Nhỏ đã phát triển thành công một trái tim robot mềm có khả năng thay thế tạm thời chức năng tim người (Ảnh: PV).
PGS Đỗ Thanh Nhỏ cùng các cộng sự đã chế tạo một mô hình tim nhân tạo phát triển bên ngoài cơ thể bệnh nhân, có thể mô phỏng chính xác hình dạng, nhịp đập, áp suất và dòng máu y hệt tim thật.
Khác với các thiết bị tim cơ học truyền thống phải đưa vào trong cơ thể, trái tim robot mềm này được đặt bên ngoài lồng ngực, kết nối với tim thật để hỗ trợ bơm máu mà không đòi hỏi can thiệp xâm lấn vào tim bệnh nhân.
Thiết bị có thể thiết kế riêng theo cấu trúc tim của từng người, giúp phục hồi chức năng co bóp của tim suy, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng so với việc cấy thiết bị vào cơ thể.
Trong tương lai, nhóm nghiên cứu hướng tới mục tiêu chế tạo trái tim robot bằng vật liệu sinh học mềm có thể thay thế hoàn toàn tim người hiến, giải quyết tình trạng khan hiếm tạng ghép.
Thiết bị có thể thiết kế riêng theo cấu trúc tim của từng người, giúp phục hồi chức năng co bóp của tim suy, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng so với việc cấy thiết bị vào cơ thể (Ảnh: NVCC).
Hiện PGS Nhỏ đang hợp tác với các bệnh viện lớn tại Việt Nam (như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) để thử nghiệm và chuyển giao công nghệ này về nước, hy vọng sớm ứng dụng thành công cho bệnh nhân tim mạch Việt Nam.
Các chuyên gia đánh giá trái tim robot mềm không chỉ là giải pháp cứu sống người suy tim chờ ghép tim, mà còn là công cụ mô phỏng quý giá phục vụ đào tạo phẫu thuật tim mạch và thử nghiệm các thiết bị tim mạch mới trong môi trường an toàn.