(Hướng tới kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ Tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890- 19/5/2026); 67 năm ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn (19/5/1959-19/5/2026); 61 năm ngày thành lập Sư đoàn 565 (19/5/1965-19/5/2026) Tôi viết bài: Sư đoàn 565 Bộ đội Trường Sơn “Chiếc Nôi” của nhiều thế hệ cán bộ chiến sĩ Sư đoàn 565).
Sư đoàn 565 tiền thân là
“Đoàn chuyên gia quân sự giúp bạn Lào trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước được thành lập ngày 19/5/1965 tại huyện Đức Thọ tỉnh Hà Tĩnh” Từ khi tái lập Sư đoàn 565 (Đoàn 565) ngày 19/5/1975 Lực lượng chủ yếu của Sư đoàn bộ binh 968 bàn giao lại cuối năm 1974, trước khi hành quân về nước tham gia chiến trường Tây Nguyên. Đoàn 565 là đơn vị Công binh, tương đương cấp Sư đoàn. Trải qua bao năm tháng chiến đấu, xây dựng và trưởng thành, Sư đoàn 565 lập được nhiều thành tích rất đáng trân trọng, ngày càng trưởng thành vững mạnh.
Sau khi được tái lập Sư đoàn 565
(Tháng 5/1975 tại nước bạn Lào) thực hiện nhiệm vụ giúp bạn Lào. Năm 1976 kết thúc nhiệm vụ giúp bạn, Sư đoàn 565 hành quân về nước chuẩn bị nhận nhiệm vụ mới, đơn vị về nước đóng quân tại huyện Hướng Hóa tỉnh Quảng Trị. Sở Chỉ huy BTL Sư đoàn đóng quân ở khu vực Thác Cóc- Q300 ngã ba Đường 10 tỉnh Quảng Bình. Tháng 7 năm 1977 từ Thác Cóc di chuyển Sở Chỉ huy về Rào Đá (Q300) thuộc huyện Lệ Ninh
(sáp nhập 2 huyện Lệ Thủy và Quảng Ninh) tỉnh Quảng Bình. Sư đoàn 565 được giao nhiệm vụ xây dựng kinh tế kết hợp Quốc phòng, tại khu Lâm – Nông- Công nghiệp Nam Long Đại
(khai thác và chế biến gỗ, lâm sản, trồng rừng, làm đường lâm sinh) Lực lượng của Sư đoàn 565 lúc này gồm: 3 Trung đoàn trực thuộc (
Trung đoàn 14; Trung đoàn 39 và Trung đoàn 245 nhiều Tiểu đoàn; Đại đội; Cơ quan trực thuộc) Trung đòan 245 là đơn vị Pháo cao xạ, sau khi tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam, được Bộ quốc phòng điều động di chuyển từ miền Nam ra sáp nhập về Sư đoàn 565 Quân khu IV - Bộ quốc phòng
(anh em thường gọi lính nhà tôn) do Trung tá: Phạm Xuân Huyên Trung đoàn trưởng, ngoài ra còn một số Tiểu đoàn, Đại đội trực thuộc như: Tiểu đoàn 33; Tiểu đoàn 29; Tiểu đoàn Quân y; Các Đại đội 12; 16, 17; 18 (178) Xưởng 32… Các cơ quan gồm: Tham mưu; Chính trị; Hậu cần; Kỹ thuật vật tư.
Tháng 4 năm 1977 do yêu cầu nhiệm vụ, một số đơn vị quân đội thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược “
Xây dựng kinh tế và bảo vệ tổ quốc” Ban Tài vụ trực thuộc Phòng Hậu Cần Sư đoàn 565 kết thúc nhiệm vụ, được tách ra thành lập Phòng Kế toán Tài chính
, trực thuộc Chỉ huy Sư đoàn. Quyền Trưởng Phòng do Trung úy: Trương Quang Chuyên đảm nhiệm.
Năm 1978 Sư đoàn 565 đang thực hiện nhiệm vụ tại Khu kinh tế Lâm, Nông, Công nghiệp Nam Long Đại, thuộc huyện Lệ Ninh tỉnh Quảng Bình. Do yêu cầu nhiệm vụ, tình hình Biên giới có nhiều biến động, phía Nam, phía Bắc…
Bộ Quốc Phòng điều động giao nhiệm vụ chuyển hướng Sư đoàn 565 sang làm đường 7B giúp bạn Lào. Cung đường đơn vị đảm nhiệm từ Cửa khẩu Nặm Cắn đến thị xã Bunxavẳn, (
gần Cánh đồng Chum tỉnh Xiêng Khoảng- Lào). Chỉ huy sở Sư đoàn 565 đóng quân tại khu vực Bản Nọng Bết (Lào). Sư đoàn 565 được
tiếp nhận thêm Trung đoàn 185 do Quân khu IV- Bộ quốc phòng điều động, bổ sung nhằm tăng cường lực lượng giúp bạn Lào. Thực hiện tư tưởng chỉ đạo “
Giúp bạn là giúp mình”.
Nhiệm vụ giúp bạn Lào cơ bản hoàn thành trên tuyến hành lang phía Tây làm đường 7B, cuối năm 1980 Sư đoàn 565 nhận lệnh Bộ quốc Phòng điều động hành quân về tham gia xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà. Trung đoàn 185 được tách ra bàn giao ở lại tiếp tục giúp bạn Lào, trực thuộc Binh đoàn 12. Sư đoàn 565 là đơn vị quân đội duy nhất được tham gia xây dựng Công trình Nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà. Đồng thời thực hiện 2 nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà. Nhà máy Thủy điện Hòa Bình
“Khởi công từ ngày 6/11/1979” cùng với hàng vạn công nhân và Chuyên gia Liên Xô, bộ đội… Một công trình Thế kỷ, thắm đượm tình Hữu nghị Việt- Xô, được mang tên công trình “
Thanh niên cộng sản”.
Nhiệm vụ của Sư đoàn 565 trên công trình Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà rất vinh dự tự hào người lính Trường Sơn được đem sức mình tham gia xây dựng đất nước, một công trình thế kỷ; đồng thời gặp không ít khó khăn, vất vả, thách thức cán bộ chiến sĩ Sư đoàn, với tinh thần người lính Trường Sơn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước chuyên cầm súng, cầm cuốc, xẻng, chòong... Nay trong hòa bình tham gia xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc, lần đầu tiếp cận với công nghệ mới, tiên tiến, có kỹ thuật cao, đòi hỏi mỗi cán bộ chiến sĩ phải nắm vững khoa học kỹ thuật mới, tiên tiến, sáng tạo trong thi công, xây dựng…
Lực lượng của Sư đoàn 565 tham gia trên công trường gồm 2 Trung đoàn; Trung đoàn 14 chuyên đào đường hầm; Trung đòan 39 chuyên thi công ngoài trời như: bạt xả ta luy, xây kè, đổ bê tông; Đoàn đường hầm được thành lập trực thuộc Trung đoàn 14; Tiểu đoàn 29 chuyên huấn luyện chiến sĩ mới, đào tạo thợ lành nghề các loại… hàng năm có hàng trăm chiến sĩ mới, thợ các loại được đào tạo cơ bản khi ra trường, cung cấp lực lượng lao động có tay nghề cao cho các đơn vị bạn trong Binh đoàn 12 và các đơn vị thi công khác;
Tiểu đoàn 142 lực lượng lao động phổ thông, như đào đắp đất đá, đổ bê tông; Tiểu đoàn quân y chăm sóc sức khỏe cho bộ đội; Các Đại đội 16 Vệ binh- Thông tin; Đại đội 32 chuyên sửa chữa xe máy, gò hàn… Đại đội 178 chuyên vận tải, cung ứng Vật tư- Hậu cần. Cơ quan Đòan bộ gồm các Phòng Tham mưu; Chính tri; Kỹ Thuật- Vật tư; Hậu cần; Kế toán-Tài chính; Mỗi cơ quan theo chức năng nhiệm vụ của mình, làm tham mưu cho Chỉ huy Sư đoàn; đồng thời làm tốt công tác bảo đảm vật tư, hậu cần cho thi công và đời sống của bộ đội.
Sư đoàn 565 di chuyển từ nước bạn Lào về nước tham gia xây dựng Công trình Thủy điện Hòa Bình. Việc chuyển giao người Chỉ huy từ Đại tá: Võ Quỳ bàn giao nhiệm vụ cho Đại tá: Đặng Văn Ngữ. Sở Chỉ huy Sư đoàn 565 đóng quân tại phường Tân Thịnh thị xã Hòa Bình (
Thành phố Hòa Bình tỉnh Hòa Bình) Nay thuộc tỉnh Phú Thọ.
Thời gian thi công trên công trường Thủy điện Hòa Bình diễn ra hết sức căng thẳng, đòi hỏi vòng găng tiến độ và phải hoàn thành khối lượng thi công lớn, khoan đào đường hầm theo tiến độ và kế hoạch đề ra, nhằm vượt thời gian để đón lũ Tiểu Mãn tràn về trên Sông Đà, cả công trường như những ngày hội lớn, rợp trời cờ đỏ sao vàng, nhiều băng rôn, khẩu hiệu được tung bay trên công trường.
Nhằm khích lệ cổ vũ động viên cán bộ chiến sĩ, công nhân viên và Chuyên gia Liên Xô trên công trường
“Cao độ 81; rồi cao độ 123 hay là chết” “Tất cả vì dòng điện ngày mai cho tổ quốc” “Tình hữu nghị Việt- Xô đời đời bền vững”…Nhiều đơn vị thi công đạt thành tích cao, chất lượng tốt, hoàn thành xuất sắc và đặc biệt xuất sắc. Tiến độ tăng cao vượt bậc như: Đại đội 4; Đại đội 211 thuộc Sư đoàn 565; Công ty Công trình ngầm; Cty Thi công cơ giới; Công ty Thủy công; Công ty 500 xe…
(thuộc Tổng Công ty Sông Đà) Bộ đội; Công nhân: Thanh niên xung phong, trên công trường thi đua tăng ca tăng kíp, không kể ngày đêm, phấn đấu về đích trước thời gian quy định…
Theo yêu cầu nhiệm vụ và thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước và quân đội. Sư đoàn 565 Binh đoàn 12 Bộ quốc phòng, tiến hành cổ phần hóa
(chuyển từ tên gọi Sư đoàn 565 sang gọi Đoàn 565; Công ty xây dựng 565 Tổng công ty xây dựng Trường Sơn) Đoàn 565
(Công ty xây dựng 565) là đơn vị Quân đội duy nhất trong Binh đoàn 12
(Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn) Bộ quốc phòng, được chọn làm điểm, tiến hành cổ phần hóa. Hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà.
(khánh thành ngày 20/12/1994) Đoàn 565 triển khai lực lượng, tiếp tục hành quân đi khắp mọi miền của đất nước, kể cả nước bạn Lào. Tham gia xây dựng nhiều công trình Thủy điện, Thủy lợi, Giao thông; Dân dụng…Như Thủy điện DRAYH’LINH; Sơn La; Lai Châu; Bản Chát; Quốc lộ 5; Quốc lộ 1A; Sân gôn Đồng Mô…
Sau 9 năm
(1980-1989) Sư đoàn 565 (Đoàn 565) tham gia xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà, đạt được nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc, được tặng thưởng nhiều Huân Huy chương, Bằng khen các loại của Nhà nước, Chính phủ và địa phương
.
Ngày 08 tháng 02 năm 1989 tập thể Cán bộ, Chiến sĩ, Quân nhân chuyên nghiệp, Công nhân viên quốc phòng… Sư đoàn 565 vinh dự được Đảng; Nhà nước trao tặng phần thưởng cao quý, danh hiệu “Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới” cá nhân Trung tá: Trần Văn Cường Sư đoàn phó kiêm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 14, được trao tặng danh hiệu “Anh hùng lao động” Nhiều tập thể và cá nhân được tặng thưởng Huân chương Lao động các hạng và nhiều phần thưởng cao quý khác. Sư đoàn 565 (
Đoàn 565; Công ty xây dựng 565) đã góp phần xứng đáng vào thành tích chung trên công trình xây dựng nhà máy Thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà.
Trên 50 năm, kể từ ngày tái lập và 61 năm thành lập Sư đoàn 565 (Đoàn 565) Trưởng thành từ
“Chiếc nôi” Sư đoàn 565 trải qua nhiều thời kỳ và nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân viên quốc phòng… đã lập được nhiều thành tích xuất sắc và đặc biệt xuất sắc: 01 tập thể Sư đoàn 565; 04 cá nhân được Đảng, Nhà nước tuyên dương phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT ND, Anh hùng lao động; Học hàm Phó Giảo sư: 01 người; Học vị Tiến sĩ: 05 người; Thạc sĩ: 01 người: Hàm Thiếu tướng: 01người; Hàm Đại tá: 48 người (
không kể cấp Thượng tá trở xuống) Ngoài ra có hàng trăm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, Công nhân viên quốc phòng, hàng ngàn Kỹ sư, Kiến trúc sư; Cử nhân, Bác sĩ.
Đầu tháng 3 năm 2017 do yêu cầu nhiệm vụ của quân đội thời kỳ đổi mới. Công ty CPXD 565 thoái vốn Nhà nước 100%. Phiên hiệu Sư đoàn 565
(Đoàn 565) kết thúc nhiệm vụ đơn vị quân đội làm kinh tế, chuyển hẳn sang cổ phần hóa do ông Nguyễn Mạnh Toàn; Trịnh Văn Hải; Trần Vũ Tuyên kế tiếp nhau giữ chức vụ Giám đốc Công ty cổ phần và xây dựng 565, chuyển sang vốn cổ phần của tư nhân.
Kỷ niệm 61 năm ngày thành lập Sư đoàn 565 (19/5/1965- 19/5/2026) và 51 năm tái lập (1975-2026) viết lên khái quát những kỷ niệm không bao giờ quên, về chặng đường xây dựng và trưởng thành của Sư đoàn 565. Nhiều anh em, đồng chí, đồng đội nay đã chuyển đơn vị công tác, về hưu, nghỉ chế độ, ra quân, xuất ngũ, chuyển ngành …trở về với cuộc sống đời thường, vẫn tiếp tục phát huy và giữ vững bản chất, truyền thống bộ đội cụ Hồ, là những công dân tốt, gương mẫu trong xã hội, trưởng thành từ “Chiếc nôi” của Sư đoàn 565. Đồng thời nhân kỷ niệm 61 năm ngày thành lập Sư đoàn 565. Cùng nhau ôn lại truyền thống 61 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Sư đoàn 565. Kỷ niệm 136 năm ngày sinh nhật Bác Hồ kính yêu (19/5/1890- 19/5/2026) 67 năm ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn. Từ đó mỗi cán bộ, chiến sĩ, người lao động Sư đoàn 565 tiếp tục phát huy, giữ vững bản chất, truyền thồng bộ đội cụ Hồ, bộ đội Trường Sơn anh hùng, Sư đoàn 565 Binh đoàn 12 Bộ quốc phòng. Đơn vị “
Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới”
Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2026
Nguyễn Văn Xuân
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn