PTV: “Không có đường Trường Sơn thì không có chiến thắng 30/4/1975”. Đó là lời khẳng định của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vị Tổng tư lệnh QĐND Việt Nam. Điều đó là hiện hữu đã chứng minh. 16 năm tuyến đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh như một thiên hùng ca huyền thoại - một “bảo tàng sống”bất hủ trong cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nước của quân và dân ta mà các thế hệ đất Việt đời đời ghi tạc.

       Cách đây tròn 65 năm. Tháng 1 năm 1959, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (khóa II) mở rộng, do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì, họp tại Hà Nội, xác định: “Nhiệm vụ cơ bản của cách mạng miền Nam là giải phóng miền Nam, phương pháp cách mạng và phương thức đấu tranh là dùng bạo lực cách mạng, từ đấu tranh chính trị tiến lên kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, đánh đổ quyền thống trị của đế quốc, phong kiến, trước mắt là đánh đổ tập đoàn thống trị độc tài Ngô Đình Diệm, tay sai của đế quốc Mỹ, thiết lập chính quyền cách mạng”.
       Thực hiện Nghị quyết của Trung ương Đảng và Nghị quyết của Tổng Quân ủy Trung ương, cùng với việc đẩy mạnh xây dựng quân đội cách mạng chính quy, từng bước hiện đại trên miền Bắc, Bác Hồ, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương quyết định mở tuyến đường chiến lược vận tải quân sự từ miền Bắc xuyên qua dãy núi Trường Sơn trùng điệp và hùng vĩ để chi viện binh lực cho cách mạng miền Nam.
       Ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng Quân uỷ triệu tập Ban cán sự, chính thức giao nhiệm vụ cho Đoàn mở đường Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam, vận chuyển gấp một số hàng quân sự theo yêu cầu của Liên khu 5, tổ chức đảm bảo cho 500 cán bộ hành quân vào chiến trường làm nòng cốt xây dựng lực lượng chủ lực. Với chiến lược bí mật, chủ động tiến công, Bộ Chính trị, Tổng Quân uỷ yêu cầu Đoàn tuyệt đối giữ bí mật, không để đối phương biết được sự chi viện của miền Bắc đối với miền Nam, dù chỉ là một hoạt động nhỏ lẻ, đây là vấn đề có tính nguyên tắc.
        Ra đời tháng 5 năm 1959, Đoàn được mang phiên hiệu Đoàn 559; ngày 19/5/1959 là ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày Bộ Chính trị và Thường trực Tổng Quân uỷ giao nhiệm vụ mở đường chiến lược Trường Sơn, được xác định là ngày truyền thống của Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh. Từ năm 1960, đế quốc Mỹ thực hiện chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Đường vận tải phía Đông Trường Sơn (Việt Nam) bị địch đánh phá ác liệt. Được sự đồng ý của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, từ năm 1961, Đoàn 559 đã chuyển hướng mở đường vận chuyển sang phía Tây Trường Sơn (Lào).
        Để tăng nhanh lượng hàng chi viện cho chiến trường, đảm bảo cho lực lượng vũ trang chiến đấu với lực lượng lớn quân Mỹ và chư hầu, Bộ đội Trường Sơn đã thực hành vận chuyển bằng phương thức cơ giới là chủ yếu, tiếp tục mở đường vòng tránh, tăng cường đánh trả máy bay địch. Vì vậy, tuyến đường vận tải vẫn thông suốt. Dòng người, dòng xe vẫn không ngừng tiến ra mặt trận. Hệ thống đường giao liên từ 52 binh trạm ban đầu, lên tới 67 binh trạm vào năm 1966, 76 binh trạm vào năm 1970 và 15 trạm cơ giới năm 1972. Từ năm 1973 đến 1975, bỏ hẳn giao liên bộ, thay thế bằng các Trung đoàn giao liên cơ giới. Đặc biệt trên tuyến đường Trường Sơn cũng đã hình thành một Hệ thống đường ống xăng dầu ngàn dặm vượt Trường Sơn ra trận cũng thật huyền diệu vượt ngoài sức tưởng mà lại do chính những người lính đường Trường sơn làm nên.
        Đó là từ năm 1968, Bộ đội Trường Sơn bắt đầu xây dựng đường ống xăng dầu từ Nam Đàn (Nghệ An), đến năm 1973, dòng xăng đã bơm tới Bù Gia Mập (Bình Phước). Hệ thống đường ống xăng dầu với 1.400km đường ống, 113 trạm bơm, 33 trạm cấp phát xăng dầu lớn, nhỏ, đưa dòng xăng từ miền Bắc xuyên qua rừng rậm núi sâu, đèo cao đến các chiến trường chỉ cách Sài Gòn hơn 100km. phục vụ kíp thời các quân binh chủng của ta đánh thắng và chiến thắng địch trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
         Tuyến đường Hồ Chí Minh từ Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An qua các tỉnh Hà Tĩnh - Quảng Bình - Quảng Trị - Thừa Thiên Huế - Quảng Nam - Kon Tum - Gia Lai - Đắk Lắk - Đắk Nông - đến Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước, dài 1.375km. Nếu theo tuyến Quốc lộ 1A từ Tân Kỳ - Vinh - Tp. Hồ Chí Minh - Bình Phước, dài 1.648 km.
         Từ năm 1973, sau khi Hiệp định Pari về “Chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam” được ký kết, bộ đội Trường Sơn đã bắt tay vào xây dựng cơ bản đường phía Đông Trường Sơn từ Tân Kỳ (Nghệ An) đến Chơn Thành (Bình Phước) thành con đường quốc lộ xuyên Bắc Nam để phục vụ nhu cầu quân sự và kinh tế dân sinh.
         Từ Tân Kỳ đến Bắc Quảng Trị, đường 15 được cải tạo và nâng cấp, từ Nam Quảng Trị vào phía trong là đường 14. Đối với một số di tích nằm xa trục đường chính, thì có các đường nhánh hoặc đường công vụ, mặt đường lát đá hộc, đá ba và đường đất.
        Các di tích liên hoàn với nhau bằng mạch thông tin hữu tuyến, thông tin tải ba và thông tin vô tuyến theo công việc quân sự cụ thể. Mạng lưới thông tin này luôn thông suốt từ Bộ Tư lệnh Trường Sơn đến các đơn vị trên toàn tuyến. Riêng tuyến đường ống xăng dầu, từ năm 1968 đến năm 1971, bộ đội Trường Sơn đặt đường ống từ Nam Đàn (Nghệ An), rồi Đức Thọ, Hương Khê (Hà Tĩnh) vào Khe Ve, qua đèo Mụ Giạ (Quảng Bình) sang Tây Trường Sơn (Lào). Từ đầu năm 1972, ở phía Đông Trường Sơn, bộ đội ta đặt ống từ Thạch Bàn, tỉnh Quảng Bình qua Quảng Trị - Thừa Thiên Huế - Quảng Nam - Kon Tum - Gia Lai - Đắc Lắc - Đắc Nông - đến Bù Gia Mập tỉnh Bình Phước. Hiện nay, hệ thống đường ống này chỉ còn dấu tích một số kho xăng dầu, riêng kho VK98 Lộc Quang còn bồn chứa.
       16 năm cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. tuyến đường trường Sơn với 5 tuyến trục dọc, 21 tuyến trục ngang, có chiều dài tới hang vạn cây số, nằm trên Đông và Tây Trường Sơn. Đường Trường Sơn đã đưa hơn 3 triệu lượt thanh niên xung phong, bộ đội ra chiến trường, chuyên chở hàng nghìn vạn tấn, vật tư, trang bị kỹ thuật, lương thực, thuốc men.. thực hiện thắng lợi sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa cho tiền tuyến lớn miền Nam, và các chiến trường C,K,.. đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
         Lịch sử Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh gắn liền với toàn bộ tiến trình của cuộc kháng chiến chống Mỹ - những năm tháng chiến đấu quyết liệt nhất, hào hùng nhất và chiến thắng vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX. Hệ thống Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh còn mang chức năng là một chiến trường hoàn chỉnh, một căn cứ chiến lược của 3 nước Đông Dương, có vai trò quan trọng trong các đòn chiến lược quyết định của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đường mòn Hồ Chí Minh không chỉ là một con đường tiếp tế, mà là biểu tượng của cả cuộc chiến tranh nhân dân Việt Nam. Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh đã đi vào lịch sử như một con đường huyền thoại. Nó là con đường thống nhất, nơi thử thách ý chí quyết tâm, lòng dũng cảm, sự sáng tạo và sức chịu đựng của Bộ đội Trường Sơn, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và các lực lượng đã từng sống, chiến đấu trên tuyến đường này.Trên văn bia tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn có khắc ghi dòng chữ: "Năm tháng sẽ trôi qua, những đóng góp của bộ đội đường Hồ Chí Minh, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến vào cuộc chi viện cho các chiến trường sẽ mãi mãi được ghi vào trang sử oanh liệt của dân tộc ta, của quân đội ta như một thiên anh hùng ca bất tử...”
       Giải phóng miền Nam, non sông thu về một mối, cả nước chung một con đường “thống nhất” đi lên chủ nghĩa xã hội. Hơn 50 năm vừa hàn gắn vết thương chiến tranh vừa xây dựng đất nước. Ngày nay, đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đang tiếp tục viết nên những bản hùng ca mới. Ði trên đường Hồ Chí Minh với đường dây 500KV Bắc - Nam vun vút, vững chãi lượn qua núi, vượt trùng mây để giải quyết căn bản tình trạng thiếu điện của miền Nam và miền Trung. Dọc qua các tỉnh, thành bên dãy Trường Sơn, những nhà máy thủy điện được hình thành và đang hòa vào mạng lưới điện quốc gia, góp phần công nghiệp hóa đất nước. Đặc biệt bắt đầu từ tháng 5 năm 2000, đường Trường Sơn được phát lệnh khởi công. Con đường của thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa được bạt núi, san đèo nối dài đất nước, mở  hướng khai thác tiềm năng kinh tế - xã hội phía Tây của Tổ quốc. 26 năm qua, từ con đường mòn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh huyền thoại đã trở thành một tuyến quốc lộ cao tốc xuyên suốt Bắc - Nam hiện đại, đã kết nối với hệ thống đường cao tốc rộng khắp trong cả nước phục vụ cho khát vọng vươn lên của dân tộc trong thời kỳ hội nhập và phát triển; mở ra hướng khai thác tiềm năng kinh tế - xã hội trên mọi miền Tổ quốc, phục vụ sự phát triển kinh tế đất nước và củng cố quốc phòng - an ninh, xây dựng đất nước hùng cường bước vào kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc.
        Kỷ niệm 67 năm ngày mở đường Trường Sơn (19/5/1959 – 19/5/2026). Chúng tôi thế hệ nối tiếp các anh, các chị chiến sỹ Trường Sơn Anh hùng. Xin được tạ ơn những người đi mở đường thuở ấy, xin được tri ân các Anh hùng liệt sỹ đã hiến trọn tuổi thanh xuân trên con đường huyền thoại. Ðường Trường Sơn ngày hôm nay đã, đang và sẽ viết tiếp nên những bản hùng ca mới, tạo thế và lực, thúc đẩy kinh tế - xã hội đất nước phát triển đi lên. Để mỗi chúng ta có quyền tự hào và khẳng định: Bằng trí tuệ Việt Nam, ý chí Việt Nam. Dưới ánh sáng và đường lối đổi mới của Đảng, với tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc kết thành sức mạnh Việt Nam, cùng với sự giúp đỡ quý báu của bầu bạn quốc tế đã làm nên con đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh huyền thoại hôm nay. Đó cũng là tài sản tinh thần vô giá mà các thế hệ người Việt Nam cần nâng niu, gìn giữ trân trọng cho muôn đời sau./.
                                               
                                Phạm Huy Chương
                 CTV Trang ĐT Trường Sơn