MÁI TRƯỜNG BÊN DÒNG SÔNG KIẾN GIANG
(Thân tặng nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ)
Bài rút trong tập Truyện Ký-” Cha và Con Lính trận” NXB Hội Nhà Văn của tác giả Trần Khởi. Nhân Kỷ niệm ngày giỗ nhà thơ - Người bạn tài hoa Lâm Thị Mỹ Dạ (6/7/2023-6/7/2026) và Kỷ niệm 79 năm, ngày TBLS (27/7/1947-27/7/2026).
Lâm Thị Mỹ Dạ
Hồi ấy, ở chiến trường, một đêm mùa Đông trên hòn Bà Quảng Nam, anh Nguyễn Trung Thành ( Nguyên Ngọc ) khấp khởi báo với tôi:
- Lâm Thị Mỹ Dạ trúng giải nhất cuộc thi báo Văn nghệ 1972 - 1973.
Tôi ngây người, rồi sướng rân lên, bao kỷ niệm một thời cắp sách đến trường cứ ùa đến dào dạt như nước sông Côn. Vài ngày sau, nhà thơ Đào Quang Thắng trao cho tôi bài thơ " Khoảng Trời và Hố Bom”của Lâm Thị Mỹ Dạ được viết nhì nhắng trên vỏ bao Tam Đảo nhàu nát, bám đầy bụi đất. Tôi và đồng đội nhấm nháp bài thơ, càng yêu quý hơn mảnh đất chiến trường đang sống và chiến đấu.
Đêm trên chốt Đá Giang, mưa như trút:
-" Hầm kèo nước rĩ hai bên / hầm vuông đất rơi xuống vưc".
Trong tiếng bom xé trời, tôi và đồng đội oằn mình múc từng mủ nước hất lên, vừa ngâm thơ Dạ:
-" ...Em nằm dưới đất sâu/ như khoảng trời nằm yên trong đất/ đêm đêm ngời sáng lung linh... "
Tôi mượng tượng, cô gái làng Tuy có mái tóc dài, khuôn mặt và giọng nói tròn trịa, dễ thương, thầm mong ngày gặp lại.
Ra quân, tôi về dạy trường làng, mái trường mà ngày xưa tôi và Dạ cùng học. Mái trường đã chắp cánh thơ văn cho bao bạn bè cùng thời, cùng lớp bay cao bay xa như: Lâm thị Mỹ Dạ, Ngô Minh, Hải Kỳ, Phương Hà, Đỗ Hoàng, Lê Đình Ty, Nguyễn Thế Tường, Phạm Hữu Xướng, Trần Khởi .Đỗ Quý Dũng.......
Vẫn biết Dạ ở Huế cũng gần, nhưng tôi chưa tiện đến, cứ nghĩ giờ thi nhân sớm chiều giao tiếp với thi nhân mặc khách, còn mình là.....
Lần kỷ niệm 40 năm thành lập trường PTTH Lệ Thủy, vừa bước xuống xe Dạ đã vội hỏi:
- Thằng Khởi đâu chả thấy ! Bảo nó chiều ni về Tuy Lộc chở tao lên trường với !
Tôi đứng khuất phía sau, buồn cười với cách xưng hô nhưng nghe lòng ấm áp thân thiện lạ.
Chiều tím dần trên lối đi, hai bên đường phượng cuối mùa còn thắp lửa, xác phượng dan díu, bồng bềnh trên mái tóc thi nhân. Dọc đường đi hai đứa tuổi đã lục tuần, tóc hoa râm mà tấng tẩy ti toe như hồi còn đến lớp:
- Mi còn nhớ mi đóng vở kịch chi với tau không ?
- " Chiếc va ly khủng khiếp " của Xuân Giao
- Tao đóng phóng viên oách ra phết, còn mi chỉ đóng thằng lính quèn mà làm tau đến hết hồn.
- À còn đóng vở múa rối " Gấu dữ Nùng Phai " và vở " Ruồi và Kiến " do nhà hát rối kịch Việt Nam dàn dựng, mi đóng Ruồi hóng hách, kiêu ngạo. Tao, con Yểng, con Tý, con Mợng... đóng Kiến, tụi kiến tao cắn cho Ruồi mi đến chết, rồi khiêng xác về nhà.Tui nữ tao còn diễn vở " Trống Cơm " tuyệt vời. Bọn mình đi mua những chiếc khăn lông trắng cắt thành hình con thỏ khâu lại.
- Ừ những nàng thỏ dễ thương được những bàn tay tài hoa mềm dẽo của nữ sinh trường ta múa. Ngày ấy chỉ có dùng đèn Măngsoong , phải cảnh giới máy bay giặc Mỹ, ấy vậy mà đêm ấy dân tình và học sinh mò mẫm đua nhau đi xem đông như ngày hội.
Ngồi sau xe, Dạ vắt tay qua vai tôi ngón tay trỏ như đầu thỏ gật lên gật xuống và ngón cái ngón 3 vắt qua vắt lại như chân thỏ đang múa nhịp nhàng theo nhịp bài hát "Trống Cơm", cả hai đứa ngây ngô cùng hát vang đường " Tình bằng có cái trống cơm /khen ai khéo vỗ ấy mấy bông nên bông ....". Mọi người đi đường chẳng hiểu chuyện chi cứ trố mắt nhìn.
Lên đến cầu huyện, Dạ bảo dừng xe, thi nhân buồn buồn nhìn dóng Kiến Giang trôi xuôi khi sương chiều lảng bảng, hai tay bám lấy vai cầu Dạ nói:
- Chính trên dòng sông này máy bay giặc Mỹ giết mấy học sinh vô tội của trường ta, mày còn nhớ con Bàng không, tụi học sinh miền Nam học giỏi, hôm nớ bọn chúng đi đò xuống Đồng Hới thì bị Roocket Mỹ,
Dạ vô quán ven đường mua mấy bó nhang thắp thả xuống sông.
Thấy Dạ buồn, tôi chỉ tay lên mũi Viểt - mũi viết chiều sậm lại, doi đất nhô ra mềm mại, nhon sắc như ngọn bút của thi nhân để dòng sông chia hai ngã
- Ngày ấy , tao và thằng Hải trộm một rá trứng vịt lộn của mạ mi ra đây ngồi xơi , Dạ cười rồi đấm thụp vào lưng tôi
- Mấy thằng yêu nọc ! À tao còn nhớ tụi bay bơi sang sông đánh lộn với lũ trẻ bên nớ còn trộm đu đú nhà họ về làm xụm ruốc ớt cho tụi tao ăn ngon ghê, đến nay tao vẫn thèm hương vị đó ! Dạ lại hỏi
- Sao ngày ấy khổ cực ác liệt vậy mà tụi mình vẫn học giỏi và làm thơ được ? Tôi khó lý giải chỉ nói bừa:
- Chủ nghĩa anh hùng cách mạng mà !
- Ngày ấy không khí đi lính sôi động hào hùng lăm, nhiều học sinh trường ta viết đơn tình nguyện bằng máu. Tao còn nhớ trước lúc lên đường mi viết tặng tụi nữ lớp tau mấy câu thơ lửa
-" Anh đã xếp những bài văn bài toán/ để lên đường soạn đủ chiến công/Hướng pháo quay nồng nhớ bài vật lý/ Đạp xác quân thù thay thế điểm 5....".
Lặng một rồi Dạ hỏi:
- Thằng Ạnh ở cạnh cầu Tuy Lộc còn không?
Tôi cười:
- Cái thằng chết tiệt.Hồi nớ không ưng được mi, hắn thủ một cái kéo to đùng, ngồi bán sau, lén xẻo nữa mái tóc của mi. Mì khóc bù lu bù loa chạy về mách Mạ. Mạ mi lên kêu nhà Hắn. Rứa mà chừ mi còn nhớ Hắn à?
Dạ nhếch mép cười:
- Bị Bọ hắn nện cho một trận nhừ tử. Tàu xấu hổ bỏ học một thời gian, đi mô cũng đội khăn che đầu.
Dạ bâng khuâng hỏi:
- Nè ! Thằng Hải, thằng Giang Nhỏ đâu ?
- Hải, Giang Nhỏ, Trốn , Lam, Lê hy sinh tại chiến trường Quảng Trị, vẫn chưa tìm được xác, Tùy hy sinh bởi sự cố bom mìn. Mắt Dạ đượm buồn, bờ mi uốn cong như cầu huyện trong buổi chiều tà.
Dạ chỉ tay về xa:
- Xưa, đó là bến đò ông Vần- người đưa đò một chân còn không ?
Tôi lắc đầu . Dạ bảo:
- Ngày nớ khổ thât ! Đi học chẳng mấy đứa có dép, tao trượt bến đò này hoài, mi còn nhớ lần mi xô tau rơi tỏm xuống sông, ông Vần lôi tau lên, bọn bay cứ đứng trố mắt mà cười.Tôi ôm bụng cười, rồi chợt nhớ đến bài thơ " Chuyện cũ tuổi thơ " của Dạ viết tặng tôi được in trên báo Thanh niên năm 1978 .
Ngày ấy,tôi kể với Dạ rằng :
- Nhà tao có ổ trứng gà, một hôm nghe tiếng chiêm chiếp phát ra từ trong vỏ trứng, tao khấp khởi bóc lớp vỏ đi, chẳng ngờ được một lúc mấy chú gà lăn quay ra chết, mình buồn , khóc đến mấy ngày mới thôi.
Hơn 1/3 thế kỷ nhưng Dạ vẫn nhớ như in, bài thơ của Dạ mang đầy triết lý nhân sinh cao cả :
" ...Mẹ tôi về không lời mắng chửi
Nhìn đàn gà mắt trách móc nhìn tôi
Rồi mẹ nói con ơi chưa đến lúc
Đàn gà đây ngày nữa mới ra đời
Sông cuộn dòng năm tháng dần trôi
Hoa cải vàng ơi tôi đâu còn bé
và mỗi khi nghe tiềng gà gọi mẹ
Tôi bồi hồi nhớ chuyện cũ xa xôi......"
Đêm hôm ấy, Dạ đươc BGH nhà trường mời lên sân khấu để giao lưu. Hàng trăm cặp mắt đổ dồn lên khán đài để được nhìn tận mắt nhà thơ thơ nữ của trường, của quê hương Quảng Bình quê ta, của nền thi ca cách mạng hiện đại Việt Nam.
- Khởi đâu lên tặng hoa đi !
- Nhà tao đang ngồi kia kìa !
Bối rối một chặp rồi vớ được một bông hoa tôi chạy ào lên sân khấu trong tiếng vỗ tay như nổ tung sân trường.
Trần Văn Khởi
57 Quang Trung, thị trấn Kiến Giang, huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình
SĐT: 0815886432