25. CHỈ HUY SỞ BỘ TƯ LỆNH TRƯỜNG SƠN
(1974-1975)
25.1. Tên gọi di tích: Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn
25.2. Địa điểm của di tích:
Di tích Sở chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn (1974-1975) thuộc địa phận xã Gio An - huyện Gio Linh - tỉnh Quảng Trị, cách Trung tâm Tp. Đông Hà, tỉnh lỵ Quảng Trị 30km
Bia Di tích tại Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn.
25.3. Sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc điểm của di tích:
Ngày 27 tháng 1 năm 1973, sau khi Hiệp định Pari về “chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam” được ký kết.
Để thuận lợi cho việc chỉ đạo thông suốt, sau khi xem xét, khảo sát vị trí, địa hình chiến lược, ngày 30 tháng 5 năm 1974, Bộ Tư lệnh Trường Sơn quyết định chuyển Sở Chỉ huy từ Thạch Bàn (Quảng Bình) vào khu vực Bến Tắt - bờ Nam sông Bến Hải. Sở Chỉ huy được bố trí trên ngọn đồi, giáp giới giữa hai làng Phương Xuân, xã Gio An và làng Tân Văn xã Trung Sơn, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, cách Đường 75 gần 3km về phía Bắc.
Tại Sở Chỉ huy mới, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã tập trung chỉ đạo củng cố tổ chức lực lượng, đẩy mạnh xây dựng cơ bản cầu đường, nhanh chóng dứt điểm kế hoạch vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam mùa khô năm 1974, chuẩn bị kế hoạch năm 1975. Với chủ trương cải thiện thế trận, phát triển tổ chức mới, chỉ đạo linh hoạt, sáng tạo của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh và hoạt động tích cực của các binh chủng cũng như sự nỗ lực vượt bậc của mọi cán bộ, chiến sỹ trên toàn tuyến, nhiệm vụ năm 1974 của tuyến chi viện được kết thúc một cách thắng lợi chưa từng có.
Nhiệm vụ bảo đảm hành quân đã đưa đón quân vào, quân ra năm 1974 bằng 155,96% so với năm 1973, tiếp nhận thương binh, bệnh binh trong chiến trường chuyển ra Bắc 93.210 người. Năm 1974 đã có sự thay đổi căn bản về chất của công tác bảo đảm hành quân là đã chuyển từ hành quân bộ sang hành quân cơ giới đường bộ, đường sông. Chính vì vậy thời gian vào đến các chiến trường xa nhất giảm được 43 ngày (tức là giảm từ 3-4 lần so với trước). Riêng với chiến trường Nam Trị - Thiên rút ngắn 23 lần thời gian so với năm 1972 quân vào chiến trường là có thể công tác chiến đấu được ngay.
Ngày 6 đến ngày 8 tháng 10 năm 1974 tại Sở Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn (Bến Tắt) đã vinh dự được đón tiếp đoàn cán bộ cấp cao Lào do đồng chí Khăm-Tày Xi-phăn-đon, Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào làm trưởng đoàn đến thăm và làm việc với Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Chuyến thăm và làm việc của đồng chí Khăm-Tày Xi-phăn-đon có tác dụng hết sức to lớn thể hiện tình đoàn kết chiến đấu Việt – Lào và động viên Bộ đội Trường Sơn làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc và nhiệm vụ quốc tế của mình.
Ngày 6 tháng 2 năm 1975, trên đường vào chỉ đạo chiến dịch Tây Nguyên, đồng chí Văn Tiến Dũng - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Tham mưu trưởng cùng với Trung tướng Đinh Đức Thiện - Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Thiếu tướng Lê Ngọc Hiền - Phó Tổng Tham mưu trưởng vào làm việc với Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên cùng với lãnh đạo, chỉ huy của Bộ Tư lệnh Trường Sơn, tại Sở Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Sau khi nghe Tư lệnh bộ đội Trường Sơn báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch của tuyến chi viện chiến lược, Tổng Tham mưu trưởng đánh giá: Bộ đội Trường Sơn đã đảm bảo được mọi yêu cầu vật chất, kỹ thuật cho các chiến trường. Tổng Tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng thừa lệnh Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã chỉ thị, phổ biến cụ thể về nhiệm vụ của Bộ đội Trường Sơn trong chiến dịch Tây Nguyên và tỏ ý tin tưởng chiến dịch Tây Nguyên sẽ được đáp ứng một các đầy đủ. Cũng tại Sở chỉ huy này Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã đón tiếp đồng chí Nguyễn Văn Linh, Phạm Hùng, Võ Văn Kiệt, sau khi dự Hội nghị Bộ Chính trị mở rộng đã đến thăm và làm việc với Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Kế sau đó đồng chí Lê Đức Thọ - Ủy viên Bộ Chính trị và đồng chí Lê Văn Lương - Bí thư Trung ương Đảng cũng vào thăm và làm việc với Bộ Tư lệnh Trường Sơn về nhiệm vụ chi viện bảo đảm cho chiến trường thực hiện quyết tâm chiến lược của Đảng.
Cuối tháng 2 năm 1975, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã tạo chân hàng, đảm bảo vận chuyển vượt chỉ tiêu kế hoạch cho chiến trường Tây Nguyên và bố trí lực lượng tham gia chiến dịch, luôn sẵn sàng đáp ứng cơ sở vật chất, hậu cần kỹ thuật bao gồm: gạo, lương thực, thực phẩm, vũ khí, đạn dược, trang bị khí tài…đã được tập kết tại vị trí qui định. Đồng thời Bộ đội Trường Sơn cũng đã tạo được lượng vật chất dự phòng chuẩn bị đáp ứng cho chiến trường với khối lượng lớn. Bộ đội Trường Sơn đã xây dựng được mạng lưới giao thông liên hoàn, vận chuyển và dự trữ khối lượng hậu cần đảm bảo cho chiến dịch Xuân 1975.
Tháng 2-1975, sân bóng của Cục TMCB đã trở thành sân bay trực thăng vận chuyển khí tài, hậu cần, đưa các đoàn cán bộ vào chiến trường phục vụ chiến dịch Tây Nguyên, đưa cán bộ từ miền Nam ra miền Bắc công tác. Đầu tháng 3-1975, Tư lệnh Đồng Sĩ Nguyên ra Hà Nội họp, trước khi lên máy bay trực thăng, ông nói: “Trước đây, Bộ đội Trường Sơn chỉ có đêm và rừng, giờ đây chúng ta làm chủ cả mặt đất và bầu trời...”
Toàn bộ các lực lượng trên tuyến Đường Trường Sơn thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, thực hiện hai đòn quyết chiến chiến lược là Huế - Đà Nẵng, Sài Gòn - Gia Định. Lúc này Sở chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn ở Bến Tắt liên tục nhận lệnh của Bộ Tổng Tư lệnh và điện chỉ thị cho các đơn vị qua điện báo, điện thoại. Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên, Chính ủy Lê Xy… thường trực tại Sở chỉ huy, kịp thời giải quyết mọi tình huống, Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã quyết tâm dồn hết tâm sức và mọi nguồn lực cho chiến dịch cuối cùng. Do công tác chuẩn bị tốt, giữ được bí mật, có đủ yếu tố cần thiết để giải quyết chủ động trong quá trình tiến công chiến lược.
Về tổ chức, tại thời điểm này, Bộ Tư lệnh Trường Sơn có lực lượng đông đảo nhất gồm 9 Sư đoàn (4 Sư đoàn công binh, 2 Sư đoàn ôtô, 1 Sư đoàn Phòng không, 1 Sư đoàn bộ binh, 1 Đoàn chuyên gia cố vấn); 21 Trung đoàn trực thuộc… Ngoài nhiệm vụ vận tải, đảm bảo cầu đường phục vụ chiến dịch Huế - Đà Nẵng, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã huy động một lực lượng lớn ôtô cơ động gấp Quân đoàn 1, Quân đoàn 3, toàn bộ lực lượng cơ động chiến đấu của cánh quân Duyên Hải gồm 3 sư đoàn bộ binh (3, 304, 325), Sư đoàn pháo phòng không 367, Lữ đoàn Tăng Thiết giáp 203, Lữ đoàn Pháo binh 164, Lữ đoàn Công binh 219 và cơ quan Quân đoàn 2…Đảm bảo cầu đường trên chặng đường dài gần 1.000 km từ Đà Nẵng vào Xuân Lộc, cơ động các Quân đoàn chủ lực vào vị trí tập kết chiến dịch đảm bảo đúng thời gian quy định. Vượt lên mọi thủ đoạn đánh phá ngăn chặn của địch, mọi thử thách ác liệt, hy sinh, lực lượng Bộ đội Trường Sơn tham gia chiến dịch đã đảm bảo cơ động các binh đoàn chủ lực, thực hiện thắng lợi kế hoạch. Các lực lượng Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh tham gia chiến dịch đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã chỉ huy xuất sắc đảm bảo mạng cầu đường vận chuyển cho chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng góp phần vào công cuộc giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.
25.4. Xếp hạng
Ngày 09-12-2013, Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn năm 1974-1975 tại xã Vĩnh Trường, Gio Linh được xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt.
25.5. Hiện trạng của Di tích.
Hiện tại Di tích đã được quy hoạch, khoanh vùng bảo vệ, dấu vết di tích còn lại như móng một số nền nhà làm việc cũ... Di tích nằm trong khu dân cư, tồn tại trong vườn các nhà dân; không có kinh phí đầu tư tôn tạo, chưa phát huy tốt giá trị di tích; Bia Di tích lại đặt ở Nghĩa trang LSTS, chưa xây dựng Bia Di tích bằng đá tại đây.
Cần vận dụng mọi nguồn vốn xây dựng tại đây Bia Di tích, để ghi nhớ một trong những CHS của Bộ Tư lệnh Trường Sơn giai đoạn oanh liệt nhất.
Ban Lịch sử Truyền thống