KÝ ỨC TỪ MỘT KHOẢNG ĐỜI BINH NGHIỆP
Thiếu tướng AHLLVTND Hoàng Kiền
Giữa thời khắc Kỷ niệm 51 năm ngày chiến thắng 30 tháng 4 giải phóng Sài Gòn, giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước. Trong niềm vui ấy bao ký ức của thời binh nghiệp lại trở về trong tôi… Cái mốc gần 6 năm trên chiến trường Tây Trường Sơn - thuộc đất bạn Lào và tròn nửa thế kỷ rút quân từ Nam Lào về nước sẽ là “câu chuyện” tôi chia sẻ hôm nay…
Tướng Kiền chỉ huy thực địa thi công đường tuần tra Biên giới (ảnh minh họa).
NHẬP NGŨ
Là thầy giáo cấp 2 dạy môn toán, lý tại trường cấp 2 xã Giao Tân huyện Xuân Thủy tỉnh Nam Hà, từ tháng 8 năm 1969 đến tháng 8 năm 1970 tròn 1 năm học. Nghỉ hè, tập huấn một tháng do Phòng giáo dục tổ chức. Chuẩn bị bước vào năm học mới, có đợt tuyển quân. Ngày 19 tháng 8 năm 1970 lên đường nhập ngũ. Cả trường cấp 2 Giao Tân có mình tôi. Phòng giáo dục giao quân cho huyện đội huyện Xuân Thủy. Huyện đội giao quân cho tỉnh đội. Cả hội trường lớn của thành phố Nam Định, Ty giáo dục giao gần 500 thầy giáo cấp 1 cấp 2 cho Tỉnh đội Nam Hà.Tôi được biên chế vào Đại đội 16 Tiểu đoàn 605, Trung đoàn 19 - Tỉnh đội Nam Hà. Sau 3 tháng huấn luyện liên tục cơ động tại Ý Yên, Vụ Bản. Ban ngày trên thao trường luyện tập kỹ chiến thuật, đêm đêm đeo ba lô đất nặng nâng dần từ 15 kg đến 35 kg chống gậy, luyện tập leo núi vượt Trường Sơn. Theo đội hình đại đội trong tiểu đoàn. Hô vang khẩu hiệu:
Rèn chân đồng vai sắt
Xây ý chí kiên cường
Để vượt dải Trường Sơn
Vào Nam tiêu diệt Mỹ.
Sau 3 tháng huấn luyện tiểu đoàn lên đường hành quân vào chiến trường. Cuộc hành quân bộ vượt Trường Sơn thật gian nan. Tiểu đội tôi có anh Đặng Quý Thiều người thành phố Nam Định, bạn học với tôi 2 năm ở trường Sư phạm, đi được 2 tuần yếu quá không đi được, đơn vị đề nghị gửi lại Trạm giao liên để quay ra nhưng Thiều nhất quyết xin vào chiến trường đánh Mỹ. Tiểu đội chia ba lô của anh Thiều ra cho mọi người mang, tôi tình bạn tình đồng chí quê hương nhận dắt anh Thiều vào chiến trường.
Một hôm đun nước buổi chiều để dồn vào bi đông cho tiểu đội, xoong nước đang nóng đổ ụp vào hai bàn chân tôi thật nguy hiểm, may mà cán bộ đơn vị và Y sỹ có kinh nghiệm hướng dẫn cứu chữa. Sau 1 đêm sáng sau vẫn hành quân được thật kỳ diệu nhớ mãi suốt đời chẳng quên.
Đến đường 9 Nam Lào dừng chân tôi được anh Trần Ngọc Canh, người cùng xã ra tuyển chọn nhận vào Ban Tham mưu Công binh Binh Trạm 32, biên chế vào Tiểu đội khảo sát. Huấn luyện 10 ngày sau đó đi trinh sát, khảo sát đường. Tham gia chiến dịch đường 9 Nam Lào, trong chuyến đi trinh sát đường, suýt nữa trực thăng đổ bộ chụp vào vị trí mình đang đi. May mà nhanh chân vượt qua được an toàn. Nhiều chuyến đi trinh sát đường qua các trọng điểm bom đạn đánh phá rất ác liệt nhưng đều vượt qua.
Trong quá trình công tác trải qua các đơn vị: Binh 32, Trung đoàn 30 Công binh, Phòng tham mưu Công binh Sư đoàn 472.
Sư đoàn 472 đảm nhận khu vực phía Bắc và phía Nam đường 9, các con đường vào chiến trường đều vượt qua đường 9, không quân Mỹ tập trung đánh phá tạo thành các trọng điểm Bắc đường 9; trên đường 9 và Nam đường 9 vô cùng ác liệt.
Sư đoàn 472 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao để vận chuyển chi viện chiến lược và phía trong.
Ngày 27 tháng 1 năm 1973 hiệp định Paris được ký kết thật vui mừng xúc động, Đế quốc Mỹ ngừng ném bom trên toàn bộ chiến trường Trường Sơn, chúng tôi những người chiến sĩ trên chiến trường vui ngỡ như mơ vậy
Ngày vui vui ngỡ như mơ
Đã ngừng bom đạn, sắc cờ tung bay
Bộ Tư lệnh Trường Sơn giải quyết cho cán bộ đi phép. Tôi là Trợ lý Kế hoạch của Phòng Tham mưu - Sư đoàn 472 có danh sách nghỉ phép, ưu tiên cho các đồng chí có vợ con đi trước. Đến lượt mình thì lại dừng lại, thế là lỡ phép lần thứ nhất.
Tháng 8 năm 1974 Sư đoàn 472 chuyển sang phía Đông để mở đường Trường Sơn Đông. Để lại 9 người thành lập Ban chỉ đạo Mặt trận miền Tây do Trung tá Nguyễn Đức Lợi - Phó Tư lệnh Sư đoàn phụ trách, tôi được giữ lại thế là tiếp tục bám trụ Bên Tây Trường Sơn - trên đất Lào. Ban chỉ đạo xuống trực tiếp chỉ đạo trung đoàn 34 xây dựng đường Tây Trường Sơn, tôi vừa là Trợ lý cho Ban chỉ đạo vừa là Trợ lý kế hoạch cho Trung đoàn Công binh 34.
Để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công nổi dậy mùa xuân năm 1975, Trung đoàn Công binh 576 được thành lập, đầu năm 1975 tôi được điều về làm Trợ lý kế hoạch Ban Tham mưu Trung đoàn Công binh 576. Sau đó Sư đoàn Công binh 565 được thành lập, tôi được điều về làm Trợ lý Ban Công binh - Phòng tham mưu Sư đoàn 565. Sư đoàn 565 làm nhiệm vụ bảo đảm đường trên toàn tuyến Tây Trường Sơn trong cuộc Tổng tiến công nổi dậy mùa xuân năm 1975 và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Ngày 30 tháng 4 năm 1975 Sài Gòn được giải phóng, khi đài tiếng nói Việt Nam truyền thông tin chúng tôi thật bồi hồi xúc động như ngỡ trong mơ. Có lệnh của Bộ tổng Tư lệnh cho toàn đơn vị nghỉ 10 ngày liên hoan mừng chiến thắng. Sư đoàn 565 đóng quân tại tỉnh Sa La Van - Nam Lào.
Sư đoàn 565 tiếp tục nhiệm vụ thi công các đoạn đường còn làm dở, giúp cách mạng lào. Ngày 2 tháng 12 năm 1975 cách mạng Lào thành công, giành được Chính quyền. Niềm vui của Bạn cũng là niềm vui của chúng ta trong đó trực tiếp chúng tôi ở Sư đoàn 565 đảm nhiệm toàn bộ tuyến đường vận chuyển Nam Lào.
Sau giải phóng miền Nam, đơn vị tiếp tục cho cán bộ chiến sĩ nghỉ phép. Tôi làm trợ lý kế hoạch vẫn được giữ lại đi sau. Đến tháng 1 năm 1976 mới được đi phép. Thời gian nghỉ phép 1 tháng ở nhà không kể thời gian đi về do các Trạm giao liên xác định. Trả phép vào đến Hồ Xá - Vĩnh Linh nằm tại Trạm giao liên, cả Sư đoàn 1 ô tô thì trả phép hơn ba mươi người, nhưng vào chỉ có 2 người tôi Hoàng Kiền và anh Vi Văn Chúm - 2 đồng chí trợ lý Ban Công binh, Phòng tham mưu, Sư đoàn 565, Chưa lấy vợ nên vào phép đúng hạn. Còn tất cả các đồng chí khác đều ở nhà đón tết. Nằm ở trạm giao liên không có ô tô vì chỉ có 2 người họ không bố trí xe cho. Thế là chúng tôi quyết định đi ô tô khách đến Khe Sanh. Từ Khe Sanh đi bộ qua Lao Bảo đến Bản Đông rồi đi tiếp vào Sa La Van - Nam Lào. Cuộc đi bộ vượt Trường Sơn lần thứ 2 vô cùng gian nan mà chỉ có 2 người đó là kỷ niệm thật sâu sắc trong đời quân ngũ của tôi.
Vào đến sở chỉ huy Sư đoàn 565 đúng đêm 30 tết năm 1976, đón cái tết thứ 6 trên chiến trường Tây Trường Sơn - bên đất bạn Lào.
VỀ NƯỚC
Tháng 4/1976 Sư đoàn 565 rút quân về nước, tôi trong đội hình cuối cùng của Sư đoàn về nước.
Gần 6 năm trên chiến trường Tây Trường Sơn, trên đất Lào. Và nay tròn nửa thế kỷ (1976 - 2026) rút quân từ Nam Lào về nước.
Hôm nay nhớ ghi lại mấy dòng ký ức chiến trường xưa.
Quê hương ngày 30/4/2026
Thiếu tướng - AH LLVT ND Hoàng Kiền