KHAI BÁO ĐIỆN TỬ

        
  Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật số như ngày nay, cuộc sống của con người đã được tối ưu hóa và nâng lên rất nhiều. Chúng ta có thể ngồi nhà mà nói chuyện, giao lưu với người thân, bạn bè; mua bán hàng hóa hoặc chuyển tiền ở khắp nơi trên thế giới…
          Việt Nam chúng ta là một nước đi sau, tiềm lực của nền kinh tế còn hạn chế; nhưng nền khoa học công nghệ kỹ thuật số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AL) đã có tiến bộ rất nhanh chóng. Có thể nói trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật số, chúng ta đã tiến kịp các nước khác trong khu vực. Mọi mặt sinh hoạt và phục đời đời sống của nhân dân được nâng lên rõ rệt… Tuy nhiên, trong lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính còn rất nhiều bất cập, gây nên sự phiền hà và rắc rối cho người dân rất lớn. Nhất là các thủ tục về đất đai, chuyển nhượng nhà cửa, xe cộ, cấp bắng lái xe… còn rất nhiều khó khăn, phức tạp.
          Tác giả viết bài này đã có trải nghiệm thực tế rất nhiều thủ tục phiền hà rắc rối, nhiều khi lại do chính các cơ quan quản lý nhà nước gây nên; tự làm khó cho chính mình và người dân. Vì ứng dụng Chính phủ điện tử một cách máy móc, thủ tục rườm rà, không sát thực tế đời sống xã hội và phong tục tập quán của dân tộc ta…
          Một thí dụ điển hình, trong tháng 12/2025 vừa qua, tôi đi khai báo Đăng ký tạm trú cho chính mẹ ruột của mình, mà gặp không biết bao nhiêu sự rắc rối, phiền hà. Cuối tháng 11, tôi đến tổ Dân phố khai báo: Mẹ tôi năm nay đã hơn 90 tuổi. Trước đây cụ sống ở quê trên Phú Thọ, nay cụ đã tuổi cao, sức yếu; các con ra sức vận động cụ về ở với con trai và các cháu để thuận lợi hơn trong việc chăm sóc, phụng dưỡng cụ. Bà tổ trưởng dân phố nói:
          - Từ nay, công an phường quản lý việc đăng ký tạm vắng, tạm trú. Anh đến công an phường khai báo hoặc có thể khai báo điện tử trang VNeID của Bộ Công an, không cần đến trụ sở…
          Sau nhiều ngày đăng nhập trên VneID không thể được. Đầu tháng 12 tôi đến Công an phường để khai báo. Được công an phường trả lời:
          - Bác phải về làm Đơn đăng ký. Tôi hỏi: Thế có mẫu nào không ạ?
          - Không có mẫu, bác về tìm trên mạng mà đăng ký. Tôi về tìm trên mạng Thấy có mẫu “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”. Theo mẫu thì mẹ tôi phải khai thông tin cư trú với công an phường… Vì cụ năm nay đã hơn 90 tuổi, việc viết lách, khai báo khó khăn, tôi đành phải khai báo thay cụ. Ngày hôm sau, tôi phải ra cửa hàng Photo copy nói họ tìm trên mạng in cho “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”. Tiếp theo tôi ra công an phường khai báo, nộp “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”. Lúc này, cô công an phụ trách đăng ký khai báo tạm trú đang bận tiếp nhận tập “Hồ sơ” khá dầy của một đồng nghiệp công an về việc gì đó tôi không biết. Tôi ngồi đợi một hồi lâu không thấy ai tiếp. Tôi đi lại hỏi đồng chí công an trực ban, được trả lời:
          - Nếu nhà bác ở gần đây, thì bác về, chiều đến đỡ phải đợi lâu. Rất may là nhà tôi ở gần với trụ sở công an phường, chứ ở mãi gần Cầu Thanh Trì thì chắc phải đợi bằng được… 
          Buổi chiều, tôi đến trụ sở công an phường, gặp cô cán bộ công an buổi sáng, chào hỏi tử tế, để nộp “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”. Cô Trung tá công an, không cần xem hồ sơ liền nói:
          Bác đến nộp Hồ sơ sao không đến buổi sáng, buổi chiểu chỉ trả Hồ sơ. Tôi nói, sáng nay tôi có đến đúng lúc cô đang tiếp nhận Hồ sơ gì đó rất dầy; tôi đợi lâu quá, anh công an trực ban nói tôi, nhà bác ở gần thì về, chiều đến đỡ phải đợi.
          - Bác nói thế nào ấy chứ, hôm nay tôi mới gặp bác lần đầu…!
          - Tôi nói:
          - Cách đây mấy hôm tôi, đến Khai đăng ký tạm trú cho mẹ tôi, hơn 90 tuổi về ở với con trai, cô hướng dẫn tôi về làm đơn, tôi xin mẫu đơn; cô nói không có, bác về tìm trên mạng còn gì…? Mà tôi có thấy biển Thông báo là chỉ nhận Hồ sơ buổi sáng đâu nhỉ?
          Cô công an, không nói gì nữa, lặng lẽ xem “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”, rồi hỏi:
          - Thế bác không có Hợp đồng à? Tôi hỏi Hợp đồng gì? 
          - Hợp đồng cho mẹ ở nhờ ấy…!   
 

          Ôi, mẹ về ở với con trai sao lại phải làm hợp đồng ở nhờ, sao kỳ lạ vậy…? Cán bộ công an trả lời:
          - Pháp luật quy định thế! Nói thế thì chịu rồi. Thế sao hôm trước, phải làm thế, mà cô không hướng dẫn tôi…?
          - Thôi bác về hỏi, công an phụ trách Khu vực, đồng chí ấy hướng dẫn cho; tôi cho số Điện thoại của đồng chí “N” để bác gọi.   Về nhà tôi gọi điện thoại liên hệ với đồng chí Công an Khu vực. Đồng chí công an Khu vực nói:
          - Cháu đang bận công việc ra bên ngoài không có ở cơ quan. Bác cứ đến hàng phôto copy “ĐA”, bảo họ in Hợp đồng cho, rồi khai báo theo hướng dẫn là được…  Tôi về nhà “đánh vật” với mấy tờ giấy phô to copy “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú” và “Hợp đồng cho ở nhờ nhà” theo hướng dẫn của anh công an Khu vực mà toát hết cả mồ hôi… Vì toàn những từ ngữ chuyên ngành thật khó hiểu. Bụng bảo dạ, hay trình độ của mình hạn chế quá, không hiểu nổi? May mà mình còn được học hành tử tế, tốt nghiệp đại học mà còn thế này. Chả trách, hôm trước mấy mà nông dân Khai báo gì đó, mấy lần không làm được…!  
          Mấy ngày sau tôi lại mang “Hồ sơ” ra công an phường để nộp. Y như rằng, bị cô công an phường gạch đỏ, sai be bét; vì khai không đúng theo yêu cầu…! Lúc này cô ấy đưa cho tôi “Tờ khai thay đổi thông tin cư trú”, để khai lại. Cô ấy lại hỏi sao bác không đăng ký trực tuyến? Tôi nói, tôi đăng ký trực truyến đến cả chục lần rồi đâu có vào được! cô công an nói:
          - Chúng cháu ở đây, cũng phải vào đăng ký trực tuyến chứ không được nhận Hồ sơ trực tiếp. Nói rồi cô chụp ảnh Hồ sơ bằng điện thoại của mình và vào đăng ký trực tuyến mà mãi cũng không được… Cô gọi cả một anh công an trẻ tuổi ở  phòng bên cạnh sang đăng nhập giúp. Sau một hồi loay hoay. Anh công an này cũng bó tay luôn! Tôi hỏi:
          Tại sao trước đây đăng ký tạm trú rất đơn giản, chỉ cần báo với Tổ trưởng, hoặc tổ phó Dân phố là xong. Sao bây giờ “cải cách hành chính” gì mà phức tạp thế! Ai đời mẹ về ở với con trai lại phải bắt làm hợp đồng ở nhờ là thế nào? Nghe nó trái tai, không phù hợp với phong tục tập quán của đân tộc Việt Nam ta từ bao đời nay. Con cái phải có trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ chứ! Sao lại bắt mẹ phải Ký Hợp đồng để được ở nhờ nhà con trai. May là tôi viết thay mẹ, chứ mẹ tôi mà biết, chắc bà bỏ về nhà ở một mình luôn, chứ chẳng đi ở nhờ nhà con trai như thế! Tôi hỏi:
          - Sao các cô là những người làm trực tiếp, thấy vô lý như thế, “tự mua dây buộc mình phức tạp thế”, mà không kiến nghị lên trên để sửa đổi là làm sao?
          - Chính sách, pháp luật quy định thế, chúng cháu phải thực hiện nếu không thì…? Cô ấy không dám nói tiếp!
          Tôi nói làm gì có pháp luật nào quy định, mẹ về ở với con trai lại phải làm hợp đồng ở nhờ đâu? Ngược lại cón trái Luật thì có. Tôi biết “Luật về người cao tuổi”, Khoản 1 và 2;  Điều 10 quy định:
          “1. Phụng dưỡng người cao tuổi là chăm sóc đời sống tinh thần, vật chất nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản về ăn, mặc, ở, đi lại, chăm sóc sức khoẻ và các nhu cầu về vui chơi, giải trí, thông tin, giao tiếp, học tập của người cao tuổi.
          2. Người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng người cao tuổi là con, cháu của người cao tuổi và những người khác có nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình”.  
          Hơn nữa, về phong tục tập quán của dân tộc ta từ xưa đến nay, tôn kính, chăm sóc và phụng dưỡng cha mẹ là truyền thống tốt đẹp của đân tộc ta hàng nghìn đời nay… Ai là người vẽ ra quy định, phiền hà trái với đạo đức xã hội thế này…? Phải chăng họ sợ trách nhiệm, một cách thái quá đến như vậy! Đành rằng, cá biệt trong xã hội có người con đối xử tệ bạc với cha mẹ. Tranh giành nhà cửa, đất đai với anh em, cha mẹ, nhưng đã có Luật đất đai và nhiều chính sách khác quy định. Và ngay cả phạm trù đạo đức xã hội sẽ lên án; có đầy đủ căn cứ pháp lý và đạo đức để chúng ta xử lý. Đâu cần thiết phải ký Hợp đồng cho cha mẹ ở nhờ…!
          Cô Trung tá công an bí quá nói:
          - Thế thì các bác kiến nghị sửa đổi giúp chúng cháu đi!  
          Đến đây thì tôi cũng bí, không biết nói thế nào; đành trả lời:
          Tôi sẽ viết báo kiến nghị và đưa ý kiến này ra Chi bộ Tổ Dân phố, nhưng mà không biết có đến được tai các nhà chức trách hay không, thì tôi cũng chịu…! Chả lẽ lại bó tay…?
 
            Phan Vĩnh Điển
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn