NĂM NGỌ NÓI CHUYỆN NGỰA



 

       Trong văn hóa Việt, ngựa không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là biểu tượng của lòng trung thành, bền bỉ và thành công. Mỗi con giáp không chỉ để ghi nhớ thời gian mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về tự nhiên, con người và triết lý sống. Năm Ngọ đứng ở vị trí thứ bảy sau Tỵ và trước Mùi trong 12 con giáp, vị trí này thể hiện một giai đoạn phát triển mạnh mẽ và sung sức. Ngọ còn gắn với giờ Ngọ, khoảng từ 11 đến 13 giờ trưa, khi mặt trời ở vị trí cao nhất trong ngày, tượng trưng cho đỉnh cao của ánh sáng, sức nóng và nguồn năng lượng dồi dào của tự nhiên. Trong năm, tháng Ngọ thường rơi vào khoảng tháng năm âm lịch, thời điểm mùa hè sôi động và tràn đầy sinh lực.
       Ngựa có những đặc tính thú vị: Chỉ thở được bằng mũi mà không thể thở bằng miệng; nhờ có một hệ thống gân và dây chằng nên ngựa có thể ngủ đứng, có thể thư giãn mà không bị ngã; là động vật bị săn nên ngựa có thính giác rất nhạy bén để sinh tồn, con người chỉ có ba cơ để điều khiển tai, ngựa có đến 10 cơ, điều này cho phép xoay tai gần 180 độ giúp nó nghe được âm thanh xung quanh mà không cần phải quay đầu; vì có hai điểm mù - một ở ngay phía sau và một ở phía trước đầu nên chúng phải di chuyển đầu hoặc sử dụng đôi môi, ria mép, khứu giác nhạy bén và linh hoạt để biết những gì ở phía trước; ngựa có phản ứng nhanh, khi cần chiến đấu có thể chuyển trạng thái từ đứng yên sang tung ra cú đá mạnh chỉ trong 0,3 giây, trong khi thời gian phản ứng của con người là 1,6 giây; Ngựa con có khả năng di chuyển ngay sau khi sinh ra; là động vật rất thông minh, chúng có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau thông qua huấn luyện. Tổ tiên sớm nhất của ngựa ước tính đã sống cách đây 55 triệu năm, chúng được thuần hóa khoảng 6.000 năm trước; là loài động vật có tính xã hội cao, ngựa tìm thấy sự an toàn trong đàn và hình thành các mối quan hệ xã hội bền chặt với nhau. Chúng sử dụng các giác quan của mình để nhận ra những con ngựa quen thuộc và giành thời gian với những con mà chúng đã kết bạn. Trong đàn, một con ngựa sẽ đứng canh gác trong khi những con ngựa khác ăn uống, ngủ nghỉ.
        Ngựa cũng có nhiều loại: Ngựa bạch lông màu trắng. Ngựa Kim lông trắng mốc. Ngựa Kim Than lông trắng ít, đen nhiều. Ngựa Kim Lem lông trắng và đen pha trộn lẫn nhau. Ngựa Kim Lân lông đốm trắng đen. Ngựa Bích lông ngả màu xanh. Ngựa Ô lông màu đen tuyền. Ngựa Hồng lông ngả màu ửng hồng. Ngựa Đạm lông ngả màu vàng lợt…Ngựa còn gọi là Mã,  nên có những từ ngữ: Mã Binh tức binh lính cỡi Ngựa. Mã Đề là loại cây có lá giống cái móng ngựa, Mã Tiên Thảo tức loại cỏ roi ngựa. Thượng Mã: lên ngựa. Hạ Mã: Xuống ngựa. Xa Mã: Xe ngựa... Ngoài ra còn các danh từ : Mã Giáp, Mã Não, Thợ Mã, Đồ Mã, Tốt Mã, Thượng Mã Phong…
Theo quan niệm dân gian, người tuổi Ngọ thường năng động, nhiệt tình, yêu thích tự do và không ngại thử thách. Họ sống cởi mở, thẳng thắn, có nhiều hoài bão và luôn muốn khẳng định bản thân. Tuy nhiên, đôi khi người tuổi Ngọ cũng dễ nóng vội, thiếu kiên nhẫn và không thích bị gò bó trong khuôn khổ chật hẹp. Ngựa bất kham - Quất Ngựa truy phong - Thẳng như ruột Ngựa - Ngựa bốn chân còn vấp - Ngựa chạy đường dài - Ngựa háu đá - Ngựa quen đường cũ – Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ… đấy là những tính cách của ngựa. Không những thế thời chiến tranh vệ quốc các chiến binh tử trận còn được bọc trong da ngựa. Cao ngựa  bạch là đặc sản được cánh mày râu ưa chuộng.
        Trong mỹ thuật dân gian và mỹ thuật ứng dụng, ngựa được thể hiện mộc mạc, sinh động, phản ánh hình ảnh loài vật trung thành, gần gũi với con người. Bước vào nghệ thuật tạo hình hiện đại, ngựa trở thành nguồn cảm hứng sáng tác mạnh mẽ, giàu sắc thái biểu cảm và ý nghĩa biểu tượng. Nhiều gia đình Việt sắm cả linh vật ngựa, treo ảnh “Mã đáo thành công” để cầu mong đi xa thắng lợi – làm việc thành công – tài lộc và khí thế quay về nhà. Trong Truyện Kiều hình ảnh con ngựa mang nhiều sắc thái khác nhau: “Khi thể hiện sự giàu sang phú quý: ngựa xe như nước, khi thể hiện sự gian truân: vó câu khấp khểnh, khi thể hiện sự li biệt: buộc yên, quảy gánh vội vàng hay: người lên ngựa, kẻ chia bào, khi thể hiện sự vui mừng: vó câu thẳng ruổi, khi thể hiện chí khí nam nhi: thanh gươm yên ngựa”*.
        Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, nhiều năm Ngọ đã gắn với những bước ngoặt quan trọng. Năm Canh Ngọ 40, Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa chống ách đô hộ phương Bắc, mở đầu truyền thống đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Mậu Ngọ 1558, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa, đặt nền móng cho sự hình thành thế lực chúa Nguyễn và quá trình Nam tiến. Giáp Ngọ 1834 dưới triều Minh Mạng ghi dấu những cải cách hành chính quan trọng, củng cố nhà nước phong kiến tập quyền. Bước sang thời cận đại, Bính Ngọ 1906 chứng kiến phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh khởi xướng lan rộng, khơi dậy tinh thần canh tân đất nước. Năm Canh Ngọ 1930 thành lập ĐCS Việt Nam, năm 1954 Giáp Ngọ chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ…Những dấu mốc ấy cho thấy các năm Ngọ thường trùng với những biến chuyển lớn trong lịch sử Việt Nam.... Nhiều nhân vật nổi tiếng sinh vào năm Ngọ để lại dấu ấn sâu sắc: Lê Nin sinh năm 1870 là năm Canh Ngọ, Vua Lê Trung Hưng (Lế Thế Tông) sinh năm 1554 là năm Giáp Ngọ... Trong thời hiện đại, Chủ tich Tôn Đức Thắng sinh năm 1894 là năm Giáp Ngọ. Thủ tướng Phạm Văn Đồng sinh năm 1906 là năm Bính Ngọ. Thủ tướng Võ Văn Kiệt sinh năm 1918 là năm Mậu Ngọ...
     Những nhân vật tuổi Ngọ trong lịch sử thường mang đặc điểm của sự quyết đoán, mạnh mẽ và khát vọng tự do mãnh liệt, đúng như hình tượng "ngựa phi đường xa".
     Trong năm Ngọ, người tuổi Tý có cả cơ hội và áp lực, gặp hạn xung Thái Tuế (đối xung trực tiếp) khiến vận trình cả năm biến động thất thường, có ảnh hưởng nặng nề đến công việc có thể xuất hiện hướng đi mới. Có người nâng đỡ, tuy nhiên tài lộc khó tụ, dễ hao tốn vì những khoản chi ngoài dự tính. Tuổi Sửu xung khắc với Ngọ nên vận khí có phần trắc trở, công việc dễ nảy sinh mâu thuẫn, quan hệ xung quanh thiếu hòa hợp, khiến tinh thần căng thẳng. Tuổi Sửu nên lấy chữ nhẫn làm đầu, “một điều nhịn bằng chín điều lành” hạn chế tranh chấp để giảm bớt điều không may. Tuổi Dần vận trình tương đối sáng sủa, sự nghiệp có cơ hội tiến triển, năng lực cá nhân được ghi nhận, song áp lực công việc khiến dễ nóng nảy và mệt mỏi. Tuổi Mão, năm Bính Ngọ trôi qua khá nhẹ nhàng. Các mối quan hệ xã hội hài hòa, thường có người giúp đỡ khi cần, nhưng tài chính không thật sự ổn định, cần chi tiêu có kế hoạch để tránh hụt hẫng. Tuổi Thìn có cơ hội học hỏi và thay đổi, tuy nhiên thành quả đạt được thường không đến ngay, đòi hỏi sự kiên trì và bền bỉ. Tuổi Tỵ vận trình khá tốt, tài lộc tương đối hanh thông, đầu óc tỉnh táo, dễ đưa ra quyết định đúng đắn, cần đề phòng tiểu nhân. Tuổi Mùi tương đối yên ổn, gia đạo hài hòa, tinh thần vững vàng, tuy nhiên công việc tiến triển chậm, ít có bước đột phá lớn, phù hợp với việc tích lũy hơn là mạo hiểm. Tuổi Thân có nhiều cơ hội kiếm tiền nhờ sự nhanh nhạy và linh hoạt, song cũng dễ vướng thị phi hoặc rắc rối giấy tờ nếu thiếu cẩn trọng. Tuổi Dậu có vận may vừa phải, đôi lúc gặp lộc bất ngờ trong công việc hoặc tài chính, nhưng đời sống tình cảm dễ nảy sinh bất hòa, cần sự sẻ chia và lắng nghe nhiều hơn. Tuổi Tuất  có cuộc sống khá ổn định, công việc ít biến động, có người hỗ trợ khi khó khăn, tuy nhiên vận tài lộc không quá nổi bật, không nên tham vọng lớn. Tuổi Hợi có nhân duyên tốt, các mối quan hệ thuận lợi, tinh thần thoải mái, dễ gặp may mắn trong cuộc sống. Chú ý quản lý tài chính chặt chẽ hơn.
      Người tuổi Ngọ cởi mở, dễ kết bạn, sống chân thành, sẵn sàng giúp đỡ người khác và thường có nhiều mối quan hệ xã hội. Tính cách người tuổi Ngọ vừa mạnh mẽ vừa phóng khoáng, năng động, hoạt bát và tràn đầy nhiệt huyết, ham học hỏi, thích hành động, không ngại khó và luôn muốn tiến về phía trước. Nhờ tinh thần lạc quan và ý chí vươn lên, họ dễ tạo được ấn tượng tốt với người xung quanh. Người tuổi Ngọ yêu tự do và tự lập, không thích bị ràng buộc hay gò bó trong khuôn khổ cứng nhắc, thích được thể hiện bản thân, phù hợp với những môi trường năng động, cho phép sáng tạo và phát huy cá tính. Tuy nhiên cái tính “thẳng như ruột ngựa” đôi khi khiến họ dễ bị hiểu lầm hoặc tổn thương. Nên biết lắng nghe và kiềm chế cảm xúc để các mối quan hệ trở nên hài hòa hơn. Đôi khi nóng vội, thiếu kiên nhẫn, dễ chán nếu công việc quá đơn điệu hoặc tiến triển chậm.
    Bính Ngọ 2026 thuộc mệnh Thủy (Thiên Hà Thủy) nghĩa là “nước trên trời”. Trùng với tuổi Ngọ, vì vậy đây được xem là năm tuổi, thường mang đến nhiều biến động và thử thách, ảnh hưởng khá mạnh đến cuộc sống của người tuổi Ngọ, đòi hỏi sự cẩn trọng và chín chắn hơn trong mọi việc. Kiên trì, bình tĩnh và không nóng vội, người tuổi Ngọ vẫn có thể đạt được những kết quả tốt và rút ra nhiều bài học quý. Một năm vừa có thử thách vừa có cơ hội, nếu biết nỗ lực, giữ tinh thần tích cực và sống chín chắn, người tuổi Ngọ sẽ trưởng thành hơn và tạo nền tảng tốt cho những năm tiếp theo.
 ---------------------
Ghi chú: *Cảm nhận của nhà thơ, nhà Kiều học Hồ Văn Chi

          Hoàng Văn Kính 
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn