GIỚI THIỆU SÁCH VIẾT VỀ TRƯỜNG SƠN  
                             

                                            Kỳ 4:  KÝ ỨC CON ĐƯỜNG QUA  NHỮNG VẦN THƠ

                                                                                                                                            (Tiếp theo và hết)
 

Tác giả thăm Đền tưởng niệm Liệt Sỹ Đường 20 Quyết Thắng
 

       Hơn 50 bài thơ trong cuốn sách, đã phản ảnh đa dạng về cuộc chiến đấu trên đường 20 của các binh chủng hợp thành. Đó là những chiến sỹ công binh, TNXP,  lái xe, giao liên, phòng không, thông tin, kho hàng… tất cả đều phục vụ cho mục tiêu đưa hàng ra tiền tuyến, đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Vào  mùa khô đêm đêm trên tuyến dường diễn ra hoạt động thật kỳ diệu. Những ánh đèn xe rải trên con đường đầy bụi đất; hình ảnh lái xe gặp công binh, TNXP nơi trọng điểm chỉ kịp chia nhau điếu thuốc giữa đêm đông. Giữa nơi bom đạn ác liệt, tiếng máy bay phản lực xé trời, tiếng máy bay trinh sát âm ỉ suốt đêm nhưng vẫn ngân vang khúc hát và tiếng cười đùa của những TNXP trực chiến”
‘ … Từ trong đêm
vang lên tiếng cười rất lạ
Tiểu đội nữ thanh niên xung phong
trực chiến thông đường
Trên trời cao vọng xuống yếu hơn
Là tiếng máy bay trinh sát ”
( Lê Trung Khiên- Đêm Trường Sơn. Tr 240)
        Sông Ta Lê là nơi địch đánh phá vô cùng ác liệt, song cũng là nơi thể hiện ý chí của các chiến sỹ công binh và TNXP.
“ Sức mạnh gì hỡi ngầm sông Lê
Bom dội bảy năm vẫn nguyên lành vững chắc
Mà chẳng có ở đây bê tông cốt sắt
Chỉ trong lành mát rượi một dòng xanh”…
                        ( Phạm Lê – “ Viết từ La Lê”, Tr 250)
       Khi viết về đường 20, không thể không nhớ đến  “Tập đoàn trọng điểm A-T-P”, nơi này được mệnh danh là “Sa mạc lửa”, “Cửa thép”, dù  bom đạn ác liệt, vẫn ngày đêm  bám trụ, yêu đời:
“A-T-P của thép
Em bám trụ một thời
Tuổi mười tám, đôi mươi
Vang Trường Sơn khúc hát” ( Mai Văn Hùng- Tr 276)
       Hoàng Văn Kính là người đã từng bám trụ nơi  “Sa mạc lửa”, nhớ lại những năm tháng hào hùng, anh viết :
“ Đây ngầm Ta Lê kia Phu La Nhích
Chiến trường xưa trên đỉnh Trường Sơn
Tuổi đôi mươi làm nên kỳ tích
Giữ thông đường trong khói lửa đạn bom”  …
( Chúng tôi đi- tr 278)
        Có những vần thơ được viết ngay trên mảnh đất nóng bỏng vì bom đạn, nhưng hết sức yêu đời, lạc quan  của tuổi trăng tròn những cô TNXP :
“Xe qua bao suối bao đèo
Trăng luồn khe núi trăng theo đi cùng
Trăng cười nhìn ngụy trang rung
Áo anh lái đẹp những vòng hoa trăng”
 ( Tạ Thị Hoán - Trăng treo- tr 286)
          Chiến tranh đã đi qua, nhưng hình ảnh đường Trường Sơn không bao giờ phai mờ; nơi đó một thời tuổi xuân của những cô gái đã dâng hiến:
"… Đường 20 dải đất này
Những năm bám trụ tháng ngày tuổi xanh
Núi rừng giăng lũy, giăng thành
In sâu dấu tích chiến tranh - tuyến đường
Hang Tám cô tỏa ngát hương
Trạ Ang ngược suối tìm đường xăng lên…”
  ( Nguyễn Thị Huệ- Nhớ đường- tr 289
         Khi mở đường 20 gặp muôn vàn khó khăn về địa hình hiểm trở: núi cao, sông, suối, đèo dốc …nhưng “Ba Thang” là nơi gian khó nhất; bởi phải xuyên qua núi đá. Những chiến sỹ công bình treo mình trên vách đá cao, đục gần nghìn lỗ mìn để “chọc thủng Trường Sơn”:
… “ Chín trăm lỗ sâu khoan xuyên vào đá
Họ đã nhồi chín ngàn cân bộc phá
Vào “ lèn A” trong các lỗ đã khoan
…hạ gục Ba Thang, hiện rõ con đường
Đường 20 kỳ công- kỳ tích”
( Nguyễn Duy Tuyến- Chuyện về dốc Ba Thanh- tr 305)
       Chiến đấu trên đường 20 là các lực lượng, binh chủng hợp thành: Công binh, TNXP, pháo cao xạ giữ thông đường cho các đoàn xe vận chuyển; lính kho bốc xếp hàng hóa, thông tin giữ vững liên lạc; giao liên đưa đón các đoàn quân vượt Trường Sơn vào chiến trường. Hãy lắng nghe tâm sự của họ qua những vần thơ mang nặng trữ tình:
… “ Những đêm chống lầy, áo quần bết đất
Trong căn hầm giấc ngủ nhường nhau
Mưa xối xả nước chảy tràn vào
Mặc trời đất, mặc bom rơi đạn réo”
 ( Lưu Minh Xuân- Căn hầm nhỏ- tr 312)
        Xe qua trọng điểm, nhưng người lính lái xe không sá gì bom đạn, bởi bên đường đã có các cô gái TNXP hướng dẫn:
“ Đêm mùa khô pháo sáng trắng trời
 Bụi đường xe đi xoa lên mái tóc
Bom đạn Mỹ xới tung mặt đất
Vẫn kiên cường hướng dẫn xe qua”
( Lê Thị Vòng- Một thời TS- tr 299
Hay:
“ Sa mạc lửa A-T-P
Đạn bom chồng chất xá gì gian lao
Những đoàn xe nối đuôi nhau
Bên đường em trực gửi trao tâm tình”…
 ( Bùi Cộng Hòa- Tr 301)
       Lính thông tin thông thường sau mỗi trận bom là họ lại có mặt để nối lại đường dây bị đứt, đảm bào chỉ huy thông suốt:
… “ Sau mỗi trận bom rung trời chuyển đất
Cây đổ ngổn ngang phủ kín đường đi
Có mặt em khi lũ giặc chưa về
Nối lại đường dây thông toàn tuyến”
( Hoàng Thị Giao- Tr 282)
       Đường 20 ngày nay mang tên Tỉnh lộ 562, nằm trong vùng lõi quần thể di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha- Kẻ Bàng. Những năm qua Hội Truyền thống Trường Sơn- Đường Hồ Chí Minh đã phối hợp với tỉnh Quảng Bình (cũ) lập Đề án đề nghị xét, công nhận nhiều địa danh trên đường 20 là di tích lịch sử cấp quốc gia, cấp tỉnh như: Bến phà Xuân Sơn, hang Tám cô, dốc Ba Thang, hang Thông tin, hang NH, Trạ Ang, Cà Roòng.  Mỗi địa danh đều ghi những dấu ấn đặc biệt như bàn hùng ca bất tử trong cuộc chiến đấu với kẻ thù, giữ vững đường 20, nối hậu phương với tiền tuyến. Ngày nay mỗi di tích lịch sử là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ về sự cống hiến, hy sinh của cha anh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền nam, thống nhất nước nhà.
      Cuốn sách ‘Con đường kỳ công - kỳ tích - kỳ quan” là tấm lòng của những chiến sỹ Trường Sơn - Đường 20 Quyết Thắng làm sống lại hiện thực một thời bom đạn; cũng đồng thời là lời tri ân đồng đội đã ngã xuống trên tuyến đường. Đây là cuốn sách vừa có giá trị về Van học nghệ thuật, vừa có tính lịch sử, sẽ là tài liệu quý cho những ai quan tâm đến Trường Sơn nói chung và Đường 20 Quyết Thắng nói riêng.
     Với tôi vừa là “lính cựu” của Binh trạm 14, đã từng bám trụ từ ngày mở đường cho đến khi kết thúc cuộc chiến trên Đường 20. May mắn được cùng Ban Biên tập và là chủ biên  góp công sức vào cuốn sách kịp ra mắt bạn đọc vào dịp kỷ niệm 60 năm Binh trạm 14 - Đường 20 Quyết Thắng.
         Xin trân trọng giới thiệu bài viết cùng bạn đọc.

                      Ngày 31 tháng 3 năm 2026

 

                                                                       
                                              
                                            Lê Trung Khiên
                    Ủy viên BCH Hội VHNT Trường Sơn