Chiều muộn, trong quán nước ven đường, Đàm Anh – lớp tên lửa 16 Học viện Kỹ thuật Quân sự – kể cho tôi nghe về một người anh quen.
          Anh ấy từng du học ở Liên Xô, trở về làm giảng viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất. Công tác chưa lâu thì khoác ba lô lên đường, chiến đấu ở Vị Xuyên, được kết nạp Đảng ngay trên mặt trận.
          Ngày xuất ngũ, anh trở về làm việc tại một sở của tỉnh. Cuộc sống trôi đi lặng lẽ: sáng đạp xe đến cơ quan, chiều về nhà, quanh quẩn với mảnh vườn nhỏ sau nhà. Anh không tham gia hội đoàn nào, cũng ít khi xuất hiện ở chỗ đông người. Lập gia đình, nhưng số phận không mỉm cười: đứa con đầu lòng bị dị tật, khiến mái nhà vốn đã yên tĩnh càng thêm trầm lặng.
          Đôi khi ngồi với nhau bên ấm trà, tôi gợi chuyện:
          – Sao anh không làm hồ sơ hưởng chế độ?
          Anh chỉ cười, rót thêm nước vào chén, giọng nhẹ như gió thoảng:
          – Được trở về đã là may mắn lắm rồi. Bao nhiêu người nằm lại, bao nhiêu người trở về mà thiếu chân, thiếu tay...
          Tôi lặng im, nhìn làn khói trà bay lên, không hỏi thêm nữa.
          Một người bạn khác của tôi, cũng là lính, từng bị thương với tỷ lệ 17%.       
          Trong bệnh viện, có bác sĩ gợi ý nâng lên 21% để được chuyển về tuyến sau. Nhưng cậu từ chối. Tuổi trẻ khi ấy chỉ nghĩ giản dị: còn chiến đấu được thì tiếp tục chiến đấu vì Tổ quốc.
          Năm 2022, khi mái tóc đã điểm bạc, lại có người tìm đến, gợi ý “chạy” để nâng tỷ lệ thương tật. Bạn tôi thẳng thắn:
          – Tôi mà làm thế thì tự nhiên thấy ái ngại với đồng đội, xấu hổ với anh linh những liệt sĩ đã hy sinh.
          Nói rồi, anh tiễn khách ra tận cửa. Trước hiên nhà, chiếc bàn gỗ cũ vẫn còn chén nước chè nguội, nhưng anh không mời. Cử chỉ ấy vừa dứt khoát, vừa như một lời từ chối không cần thêm lời.
          Đó là cách nghĩ của nhiều người lính.
          Họ không coi mất mát của mình là điều để mặc cả hay đánh đổi. Trong lòng họ, đồng đội và những người đã mãi mãi không trở về vẫn còn đó – như ngọn lửa âm thầm cháy, soi sáng nhân cách và lòng tự trọng của người lính.

            Tác giả: Kỹ sư Nguyễn Minh Quang
Nguyên cán bộ Ban tham mưu, E 14, F. 565; BĐ 12.