“Hàn Mặc Tử và điều chưa ai có” - TG: Phạm Sinh
HÀN MẶC TỬ VÀ ĐIỀU CHƯA AI CÓ
Phạm Sinh
Vốn không phải là nhà thơ và cũng chẳng phải là nhà văn trong giới văn chương nhưng tôi lại là người rất yêu thơ và rất muốn biết làm thơ… Trong những ngày vui xuân này – Như thường lệ tôi hay tìm đọc để hòa mình vào với cảm xúc từ những áng thơ xuân. Và rồi “Mến cảnh xuân” của cố nhà thơ Hàn Mặc Tử - người từng được mệnh danh: Bán hàng xạo nhất và to gan nhất - “Ai mua Trăng tôi bán Trăng cho” đã đến với niềm mong của tôi.
Chẳng hiểu suy nghĩ và hành động của tôi có quá nông nổi và vội vàng hay không – Khi mà tôi “giật tít” cho những dòng viết này bằng cái tên “Hàn Mặc Tử và điều chưa ai có” nhưng với tôi – Tôi “dũng cảm” khẳng định điều này.
Anh chị em và các bạn đã từng đọc và nghe “bài thơ với tám cách đọc” này chưa? Nếu chưa, thì chúng ta hãy cùng tìm hiểu bài thơ "Mến cảnh xuân” độc đáo của Hàn Mặc Tử này nhé!
Trước hết xin được điểm đôi điều về thân thế và sự nghiệp của cố nhà thơ Hàn Mặc Tử: Hàn Mặc Tử tên thật là Nguyễn Trọng Trí, sinh ngày 22 tháng 9 năm 1912 tại làng Lệ Mỹ bên dòng Nhật Lệ, nay thuộc thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Ông là một trong những nhà thơ đi đầu trong phong trào Thơ mới. Hàn Mặc Tử đã khởi xướng nên trường thơ loạn, “tiên phong” trong phong trào thơ lãng mạn hiện đại. Nhà thơ Chế Lan Viên từng nhận định: “Trước không có ai, sau không có ai, Hàn Mặc Tử như một ngôi sao chổi xoẹt qua bầu trời Việt Nam với cái đuôi chói lòa rực rỡ của mình”. Ngày 11 tháng 11 năm 1940, Hàn Mặc Tử đã trút hơi thở cuối tại nhà thương Quy Hoà sau chuỗi ngày vật lộn với căn bệnh phong quái ác.
Nửa đời người chưa qua hết nhưng Hàn Mặc Tử đã làm tròn sứ mệnh của mình, để lại cho nền văn học Việt Nam một đời thơ giá trị. Đáng để kể đến trong đó là bài thơ “Mến cảnh xuân” được viết theo thể Đường luật, bảy chữ tám câu, luật trắc vần bằng (tổng cộng 56 chữ). Bài thơ dù đọc ngược hay đọc xuôi đều có nghĩa và đúng niêm luật thơ Đường, còn gọi là “thuận nghịch độc”.
Bài thơ "Mến cảnh xuân" với cảnh trời xuân thơ mộng, có rượu đầy, có cỏ cây xanh biếc, có tiếng đàn hát trầm bổng và sự đông vui nhộn nhịp của con người. Nhìn sâu vào bức tranh đó, người đọc cảm nhận được phong thái ung dung, tự tại cũng như tình yêu thiên nhiên của Hàn Mặc Tử.
Càng đọc “Mến cảnh xuân” ta càng khâm phục tác giả. Bản gốc là một bài thơ Đường Luật, để niêm luật vần đối trong một bài thơ đã là rất khó hoàn chỉnh, nhưng ở đây tác giả thật xuất sắc khi thể hiện “ thất ngôn bát cú “ một cách tài tình hiếm họa. Và càng độc đáo hơn, xuất sắc hơn là cái tài “biến thể” của tác phẩm. Từ chỗ đọc xuôi, đọc ngược bài thơ Đường đều ổn cả. Càng độc lạ hơn khi bớt bỏ chữ trong từng câu thì bài thơ lại được biến dạng thành những thể thơ khác của thơ ca Việt Nam ta, trong khi đó chủ đề chủ điểm của bài thơ vẫn không thay đổi và niêm luật vần đối vẫn chuẩn mực...
"Mến cảnh xuân" hay, độc đáo và xuất sắc là vậy – Hàn Mặc Tử đã làm nên nó và cùng với bao tác phẩm văn học trong quãng đời và sự nghiệp của mình. Hàn Mặc Tử rất xứng đáng với nhận định của Nhà thơ Chế Lan Viên: “Trước không có ai, sau không có ai, Hàn Mặc Tử như một ngôi sao chổi xoẹt qua bầu trời Việt Nam với cái đuôi chói lòa rực rỡ của mình”.
Mỗi chúng ta hôm nay hãy tìm đến và chiêm ngưỡng cái hay, cái độc đáo và xuất sắc của thơ Hàn Mặc Tử; tìm đến và chiêm ngưỡng cái hay, cái đẹp của ngôn từ Việt Nam ta và hãy ra sức gìn giữ, phát huy và bảo vệ cái đẹp của tiếng Việt mình.
Tác giả trong lần thăm viếng mộ phần cố nhà thơ Hàn Mặc Tử
tại Quy Nhơn, Bình Định
Trân trọng kính mời anh chị em và các bạn đọc bài thơ “Mến cảnh xuân” theo tám cách bố cục khác nhau dưới đây để chiêm ngưỡng vẻ độc đáo từ bài thơ này của Hàn Mặc Tử.
1. Bài thơ gốc: “Mến cảnh xuân”
Ta mến cảnh xuân ánh sáng ngời
Thú vui thơ rượu chén đầy vơi
Hoa cài giậu trúc cành xanh biếc
Lá quyện hương xuân sắc thắm tươi
Qua lại khách chờ sông lặng sóng
Ngược xuôi thuyền đợi bến đông người
Xa ngân tiếng hát đàn trầm bổng
Tha thướt bóng ai mắt mỉm cười.
2. Đọc ngược bài gốc từ dưới lên:
Cười mỉm mắt ai bóng thướt tha
Bổng trầm đàn hát tiếng ngân xa
Người đông bến đợi thuyền xuôi ngược
Sóng lặng sông chờ khách lại qua
Tươi thắm sắc xuân hương quyện lá
Biếc xanh cành trúc giậu cài hoa
Vơi đầy chén rượu thơ vui thú
Ngời sáng ánh xuân cảnh mến ta.
3. Bỏ 2 chữ đầu mỗi câu trong bài gốc (Sẽ có một bài ngũ ngôn bát cú, luật bằng vần bằng):
Cảnh xuân ánh sáng ngời
Thơ rượu chén đầy vơi
Giậu trúc cành xanh biếc
Hương xuân sắc thắm tươi
Khách chờ sông lặng sóng
Thuyền đợi bến đông người
Tiếng hát đàn trầm bổng
Bóng ai mắt mỉm cười.
4. Bỏ 2 chữ cuối mỗi câu trong bài gốc, đọc ngược từ dưới lên, ta sẽ được bài (ngũ ngôn bát cú, luật bằng vần bằng):
Mắt ai bóng thướt tha
Đàn hát tiếng ngân xa
Bến đợi thuyền xuôi ngược
Sông chờ khách lại qua
Sắc xuân hương quyện lá
Cành trúc giậu cài hoa
Chén rượu thơ vui thú
Ánh xuân cảnh mến ta.
5. Bỏ 3 chữ cuối mỗi câu trong bài gốc:
Ta mến cảnh xuân
Thú vui thơ rượu
Hoa cài giậu trúc
Lá quyện hương xuân
Qua lại khách chờ
Ngược xuôi thuyền đợi
Xa ngân tiếng hát
Tha thướt bóng ai.
6. Bỏ 3 chữ đầu mỗi câu trong bài gốc, ta đọc ngược từ dưới lên:
Cười mỉm mắt ai
Bổng trầm đàn hát
Người đông bến đợi
Sóng lặng sông chờ
Tươi thắm sắc xuân
Biếc xanh cành trúc
Vơi đầy chén rượu
Ngời sáng ánh xuân.
7. Bỏ 4 chữ đầu mỗi câu trong bài gốc:
Ánh sáng ngời
Chén đầy vơi
Cành xanh biếc
Sắc thắm tươi
Sông lặng sóng
Bến đông người
Đàn trầm bổng
Mắt mỉm cười.
8. Bỏ 4 chữ cuối mỗi câu trong bài gốc, ngược từ dưới lên:
Bóng thướt tha
Tiếng ngân xa
Thuyền xuôi ngược
Khách lại qua
Hương quyện lá
Giậu cài hoa
Thơ vui thú
Cảnh mến ta ./.